d-i-manual/boot-installer - en to nl translation catalogue (229 entries)

note: Tag: title
en: Booting the Installation System
nl: Het installatiesysteem starten

note: Tag: title
en: Booting the Installer on &arch-title;
nl: Het installatiesysteem starten op &arch-title;

note: Tag: para
en: If you have any other operating systems on your system that you wish to keep (dual boot setup), you should make sure that they have been properly shut down <emphasis>before</emphasis> you boot the installer. Installing an operating system while another operating system is in hibernation (has been suspended to disk) could result in loss of, or damage to the state of the suspended operating system which could cause problems when it is rebooted.
nl: Indien u nog andere besturingssystemen op uw systeem heeft die u wenst te behouden (een dual-boot opstelling), dan moet u ervoor zorgen dat ze behoorlijk afgesloten werden <emphasis>vooraleer</emphasis> u het installatiesysteem start. Een besturingssysteem installeren terwijl een ander besturingssysteem in slaapstand is (de inhoud van het werkgeheugen op schijf geplaatst werd), kan gegevensverlies tot gevolg hebben of een beschadiging van de toestand van het slapende besturingssysteem, hetgeen problemen zou kunnen geven als het terug opgestart wordt.

note: Tag: para
en: For information on how to boot the graphical installer, see <xref linkend="graphical"/>.
nl: Voor informatie over hoe u het grafische installatiesysteem moet starten, raadpleegt u <xref linkend="graphical"/>.

note: Tag: title
en: Boot image formats
nl: Vormen van het opstart-image

note: Tag: para
en: On ARM-based systems in most cases one of two formats for boot images is used: a) standard Linux zImage-format kernels (<quote>vmlinuz</quote>) in conjunction with standard Linux initial ramdisks (<quote>initrd.gz</quote>) or b) uImage-format kernels (<quote>uImage</quote>) in conjunction with corresponding initial ramdisks (<quote>uInitrd</quote>).
nl: Op systemen die gebaseerd zijn op ARM wordt in de meeste gevallen een van de twee volgende vormen van opstart-images gebruikt: a) een kernel in standaard Linux zImage-indeling (<quote>vmlinuz</quote>) in combinatie met een standaard initiële Linux ramschijf (<quote>initrd.gz</quote>) of b) een kernel in uImage-indeling (<quote>uImage</quote>) in combinatie met een overeenkomstige initiële ramschijf (<quote>uInitrd</quote>).

note: Tag: para
en: uImage/uInitrd are image formats designed for the U-Boot firmware that is used on many ARM-based systems (mostly 32-bit ones). Older U-Boot versions can only boot files in uImage/uInitrd format, so these are often used on older armel systems. Newer U-Boot versions can - besides booting uImages/uInitrds - also boot standard Linux kernels and ramdisk images, but the command syntax to do that is slightly different from that for booting uImages.
nl: uImage/uInitrd zijn image-indelingen die ontworpen zijn voor de U-Boot firmware die op veel systemen die op ARM gebaseerd zijn, gebruikt wordt (meestal de 32-bits types). Oudere versies van U-Boot kunnen enkel bestanden in de uImage/uInitrd-indeling opstarten en daarom worden die vaak op oudere armel-systemen gebruikt. Recentere versies van U-Boot kunnen - naast uImages/uInitrds - ook standaard Linux kernels en ramschijf-images opstarten, maar de syntaxis van het commando om dat te doen verschilt lichtjes van die voor het opstarten van uImages.

note: Tag: para
en: For systems using a multiplatform kernel, besides kernel and initial ramdisk a so-called device-tree file (or device-tree blob, <quote>dtb</quote>) is needed. It is specific to each supported system and contains a description of the particular hardware. The dtb should be supplied on the device by the firmware, but in practice a newer one often needs to be loaded.
nl: Systemen die een multiplatformkernel gebruiken hebben naast een kernel en een initiële ramschijf ook nog een zogenaamd apparatenboombestand (of device-tree blob, <quote>dtb</quote>) nodig. Dat is specifiek voor elk ondersteund systeem en bevat een beschrijving van de bewuste hardware. De firmware van het apparaat zou moeten voorzien in de dtb, maar in de praktijk moet vaak een recentere versie geladen worden.

note: Tag: title
en: Console configuration
nl: De configuratie van de console

note: Tag: para
en: The netboot tarball (<xref linkend="boot-armhf-netboot.tar.gz"/>), and the installer SD-card images (<xref linkend="boot-installer-sd-image"/>) use the (platform-specific) default console that is defined by U-Boot in the <quote>console</quote> variable. In most cases that is a serial console, so on those platforms you by default need a serial console cable to use the installer.
nl: Het netboot tar-archief (<xref linkend="boot-armhf-netboot.tar.gz"/>) en de SD-kaartimages van het installatiesysteem (<xref linkend="boot-installer-sd-image"/>) gebruiken de (platformspecifieke) standaardconsole die door U-Boot gedefinieerd wordt in de variabele <quote>console</quote>. In de meeste gevallen is dit een seriële console en dus heeft u voor deze platformen standaard een seriële consolekabel nodig om het installatiesysteem te gebruiken.

note: Tag: para
en: On platforms which also support a video console, you can modify the U-Boot <quote>console</quote> variable accordingly if you would like the installer to start on the video console.
nl: Op platformen die ook een videoconsole ondersteunen, kunt u de variabele <quote>console</quote> van U-Boot dienovereenkomstig aanpassen, indien u wilt dat het installatiesysteem op de videoconsole start.

note: Tag: para
en: The graphical installer is (experimentally) enabled on the arm64 &d-i; images, but on some devices you may still have to use the serial console. The console device should be detected automatically from the firmware, but if it is not then after you boot linux from the GRUB menu you will see a <quote>Booting Linux</quote> message, then nothing more.
nl: Het grafische installatiesysteem werd op de &d-i;-images voor arm64 (op experimentele basis) geactiveerd, maar mogelijk moet u op sommige apparaten nog de seriële console gebruiken. De console zou automatisch gedetecteerd moeten worden op basis van de firmware, maar als dat niet het geval is, zult u nadat u Linux vanuit het GRUB-menu opgestart heeft, de melding <quote>Booting Linux</quote> zien en dan niets meer.

note: Tag: para
en: If you hit this issue you will need to set a specific console config on the kernel command line. Hit <userinput>e</userinput> for <quote>Edit Kernel command-line</quote> at the GRUB menu, and change <informalexample><screen>--- quiet</screen></informalexample> to <informalexample><screen>console=&lt;device&gt;,&lt;speed&gt;</screen></informalexample> e.g. <informalexample><screen>console=ttyAMA0,115200n8</screen></informalexample>. When finished hit <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>x</keycap></keycombo> to continue booting with new setting.
nl: Indien u te maken krijgt met dit probleem, moet u een specifieke consoleconfiguratie instellen aan de commandoregel van de kernel. Druk in het GRUB-menu op de toets <userinput>e</userinput> voor <quote>Edit Kernel command-line</quote> (de commandoregel van de kernel bewerken) en verander <informalexample><screen>--- quiet</screen></informalexample> in <informalexample><screen>console=&lt;device&gt;,&lt;speed&gt;</screen></informalexample> bijv. <informalexample><screen>console=ttyAMA0,115200n8</screen></informalexample>. Als u klaar bent, drukt u op de toetsencombinatie <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>x</keycap></keycombo> om het opstarten voort te zetten met de nieuwe instelling.

note: Tag: title
en: Juno Installation
nl: De installatie op Juno

note: Tag: para
en: Juno has UEFI so the install is straightforward. The most practical method is installing from USB stick. You need up to date firmware for USB-booting to work. Builds from <ulink url="&url-juno-firmware;">&url-juno-firmware;</ulink> after March 2015 tested OK. Consult Juno documentation on firmware updating.
nl: Juno beschikt over UEFI en dus verloopt de installatie eenvoudig. De meest praktische methode is installeren vanaf een USB-stick. Opdat opstarten vanaf USB zou werken, moet de firmware up-to-date zijn. Compilaties van <ulink url="&url-juno-firmware;">&url-juno-firmware;</ulink> die dateren van na maart 2015 blijken oké te zijn. Raadpleeg de documentatie van Juno in verband met het opwaarderen van firmware.

note: Tag: para
en: Prepare a standard arm64 CD/DVD image on a USB stick. Insert it in one of the USB ports on the back. Plug a serial cable into the upper 9-pin serial port on the back. If you need networking (netboot image) plug the ethernet cable into the socket on the front of the machine.
nl: Plaats een standaard arm64 CD/DVD-image op een USB-stick. Plaats die in een van de USB-poorten achteraan. Sluit een seriële kabel aan op de bovenste 9-pins seriële poort achteraan. Indien u een netwerkverbinding nodig heeft (als u het netboot-image gebruikt) moet u een ethernetkabel aansluiten op de socket vooraan op de machine.

note: Tag: para
en: Run a serial console at 115200, 8bit no parity, and boot the Juno. It should boot from the USB stick to a GRUB menu. The console config is not correctly detected on Juno so just hitting &enterkey; will show no kernel output. Set the console to <informalexample><screen>console=ttyAMA0,115200n8</screen></informalexample> (as described in <xref linkend="arm64-console-setup"/>). <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>x</keycap></keycombo> to boot should show you the &d-i; screens, and allow you to proceed with a standard installation.
nl: Gebruik een seriële console aan 115200, 8bits zonder pariteit, en start de Juno op. Het apparaat zou vanaf de USB-stick moeten opstarten naar het GRUB-menu. De configuratie van de console wordt op Juno niet correct gedetecteerd en dus zal gewoon op de enter-toets drukken geen uitvoer van de kernel tonen. Stel de console in op <informalexample><screen>console=ttyAMA0,115200n8</screen></informalexample> (zoals beschreven wordt in <xref linkend="arm64-console-setup"/>). De toetsencombinatie <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>x</keycap></keycombo> om op te starten zou u de schermuitvoer van &d-i; moeten laten zien en u in staat moeten stellen om een standaardinstallatie af te werken.

note: Tag: title
en: Applied Micro Mustang Installation
nl: De installatie op Mustang van Applied Micro

note: Tag: para
en: UEFI is available for this machine but it is normally shipped with U-Boot so you will need to either install UEFI firmware first then use standard boot/install methods, or use U-Boot boot methods. You must use a serial console to control the installation because the graphical installer is not enabled on the arm64 architecture.
nl: Deze machine kan UEFI gebruiken, maar wordt gewoonlijk geleverd met U-Boot. U zal dus ofwel eerst de UEFI-firmware moeten installeren om daarna de standaardmethode te gebruiken voor het opstarten van het systeem en het uitvoeren van de installatie, ofwel zult u de opstartprocedure voor U-Boot moeten gebruiken. U moet een seriële console gebruiken om de installatie op te volgen, vermits het grafische installatiesysteem niet beschikbaar is voor de arm64-architectuur.

note: Tag: para
en: The recommended install method is to copy the &d-i; kernel and initrd onto the hard drive, using the openembedded system supplied with the machine, then boot from that to run the installer. Alternatively use TFTP to get the kernel/dtb/initrd copied over and booted (<xref linkend="boot-tftp-uboot"/>). After installation, manual changes to boot from the installed image are needed.
nl: De aanbevolen installatiemethode is om de kernel en initrd van &d-i; naar de harde schijf te kopiëren met behulp van het 'openembedded' (open-ingebed) systeem dat met de machine meegeleverd wordt, om dan daarvandaan op te starten en het installatiesysteem te gebruiken. Een andere mogelijkheid is om TFTP te gebruiken om kernel/dtb/initrd binnen te halen en op te starten (<xref linkend="boot-tftp-uboot"/>). Na de installatie van het image zijn handmatig uit te voeren aanpassingen nodig om van het geïnstalleerde image te kunnen opstarten.

note: Tag: para
en: Run a serial console at 115200, 8bit no parity, and boot the machine. Reboot the machine and when you see <quote>Hit any key to stop autoboot:</quote> hit a key to get a Mustang# prompt. Then use U-Boot commands to load and boot the kernel, dtb and initrd.
nl: Gebruik een seriële console aan 115200, 8bits zonder pariteit, en start de machine. Herstart de machine en als u de melding <quote>Hit any key to stop autoboot:</quote> (druk op een toets om het automatisch opstarten te onderbreken) ziet, moet u een toets indrukken om een Mustang# prompt te bekomen. Dan moet u U-Boot commando's gebruiken om de kernel, dtb en initrd te laden en op te starten.

note: Tag: title
en: Booting by TFTP
nl: Opstarten via TFTP

note: Tag: para
en: Booting from the network requires that you have a network connection and a TFTP network boot server (and probably also a DHCP, RARP, or BOOTP server for automatic network configuration).
nl: Om over het netwerk te kunnen opstarten moet u een netwerkverbinding hebben en een TFTP netwerk-opstartserver (en wellicht ook een DHCP-, RARP-, of BOOTP-server voor het automatisch configureren van de netwerkinstellingen).

note: Tag: para
en: The server-side setup to support network booting is described in <xref linkend="install-tftp"/>.
nl: De instellingen aan de kant van de server voor het ondersteunen van opstarten over het netwerk, worden beschreven in <xref linkend="install-tftp"/>.

note: Tag: title
en: TFTP-booting in U-Boot
nl: Opstarten via TFTP in U-Boot

note: Tag: para
en: Network booting on systems using the U-Boot firmware consists of three steps: a) configuring the network, b) loading the images (kernel/initial ramdisk/dtb) into memory and c) actually executing the previosly loaded code.
nl: Over het netwerk opstarten met systemen die gebruik maken van de U-Boot firmware, omvat drie stappen: a) het netwerk configureren, b) de images (kernel/initiële ramschijf/dtb) in het geheugen laden, en c) de eerder geladen code daadwerkelijk uitvoeren.

note: Tag: para
en: First you have to configure the network, either automatically via DHCP by running <informalexample><screen>
    setenv autoload no
    dhcp
    </screen></informalexample> or manually by setting several environment variables <informalexample><screen>
    setenv ipaddr &lt;ip address of the client&gt;
    setenv netmask &lt;netmask&gt;
    setenv serverip &lt;ip address of the tftp server&gt;
    setenv dnsip &lt;ip address of the nameserver&gt;
    setenv gatewayip &lt;ip address of the default gateway&gt;
    </screen></informalexample> If you prefer, you can make these settings permanent by running
nl: Eerst moet u het netwerk configureren, ofwel automatisch via DHCP met de opdrachten <informalexample><screen>
    setenv autoload no
    dhcp
    </screen></informalexample> ofwel handmatig door verschillende omgevingsvariabelen in te stellen <informalexample><screen>
    setenv ipaddr &lt;ip-adres van de cliënt&gt;
    setenv netmask &lt;netmasker&gt;
    setenv serverip &lt;ip-adres van de tftp-server&gt;
    setenv dnsip &lt;ip-adres van de naamserver&gt;
    setenv gatewayip &lt;ip-adres van de standaard gateway&gt;
    </screen></informalexample> Indien u dit verkiest, kunt u deze instellingen een permanent karakter geven met de opdracht

note: Tag: para
en: Afterwards you need to load the images (kernel/initial ramdisk/dtb) into memory. This is done with the tftpboot command, which has to be provided with the address at which the image shall be stored in memory. Unfortunately the memory map can vary from system to system, so there is no general rule which addresses can be used for this.
nl: Nadien moet u de images (kernel/initiële ramschijf/dtb) in het geheugen laden. Dit gebeurt met het commando tftpboot, waaraan het adres opgegeven moet worden waar het image in het geheugen geplaatst zal worden. Jammer genoeg kan het indelingsplan van het geheugen verschillend zijn van systeem tot systeem, waardoor er geen algemene regel bestaat voor welke adressen daarvoor gebruikt kunnen worden.

note: Tag: para
en: On some systems, U-Boot predefines a set of environment variables with suitable load addresses: kernel_addr_r, ramdisk_addr_r and fdt_addr_r. You can check whether they are defined by running <informalexample><screen>
    printenv kernel_addr_r ramdisk_addr_r fdt_addr_r
    </screen></informalexample> If they are not defined, you have to check your system's documentation for appropriate values and set them manually. For systems based on Allwinner SunXi SOCs (e.g. the Allwinner A10, architecture name <quote>sun4i</quote> or the Allwinner A20, architecture name <quote>sun7i</quote>), you can e.g. use the following values:
nl: Op sommige systemen stelt U-Boot vooraf een aantal omgevingsvariabelen in met geschikte laadadressen: kernel_addr_r, ramdisk_addr_r en fdt_addr_r. U kunt nagaan of ze ingesteld werden met de opdracht <informalexample><screen>
    printenv kernel_addr_r ramdisk_addr_r fdt_addr_r
    </screen></informalexample> Indien ze niet gedefinieerd zijn, moet u in de documentatie bij uw systeem nagaan welke waarden geschikt zijn en ze handmatig instellen. Voor systemen die gebaseerd zijn op SunXi SOC's van Allwinner (bijv. de Allwinner A10, met als architectuurnaam <quote>sun4i</quote> of de Allwinner A20, met als architectuurnaam <quote>sun7i</quote>), kunt u bijvoorbeeld de volgende waarden gebruiken:

note: Tag: para
en: When the load addresses are defined, you can load the images into memory from the previously defined tftp server with
nl: Wanneer de laadadressen gedefinieerd zijn, kunt u de images vanaf de voordien gedefinieerde tftp-server in het geheugen laden met

note: Tag: screen
en: tftpboot ${kernel_addr_r} &lt;filename of the kernel image&gt;
    tftpboot ${fdt_addr_r} &lt;filename of the dtb&gt;
    tftpboot ${ramdisk_addr_r} &lt;filename of the initial ramdisk image&gt;
nl: tftpboot ${kernel_addr_r} &lt;bestandsnaam van het kernel-image&gt;
    tftpboot ${fdt_addr_r} &lt;bestandsnaam van het dtb&gt;
    tftpboot ${ramdisk_addr_r} &lt;bestandsnaam van het initiële ramschijf-image&gt;

note: Tag: para
en: The third part is setting the kernel commandline and actually executing the loaded code. U-Boot passes the content of the <quote>bootargs</quote> environment variable as commandline to the kernel, so any parameters for the kernel and the installer - such as the console device (see <xref linkend="boot-console"/>) or preseeding options (see <xref linkend="installer-args"/> and <xref linkend="appendix-preseed"/>) - can be set with a command like <informalexample><screen>
    setenv bootargs console=ttyS0,115200 rootwait panic=10
    </screen></informalexample> The exact command to execute the previously loaded code depends on the image format used. With uImage/uInitrd, the command is <informalexample><screen>
    bootm ${kernel_addr_r} ${ramdisk_addr_r} ${fdt_addr_r}
    </screen></informalexample> and with native Linux images it is
nl: De derde stap is het instellen van de commandoregel voor de kernel en het daadwerkelijk uitvoeren van de geladen code. U-Boot geeft de inhoud van de omgevingsvariabele <quote>bootargs</quote> als commandoregel door aan de kernel. Dus alle parameters voor de kernel en het installatiesysteem - zoals het apparaat dat de console gebruikt (zie <xref linkend="boot-console"/>) of opties in het kader van preseeding (vooraf ingestelde antwoorden - zie <xref linkend="installer-args"/> en <xref linkend="appendix-preseed"/>) - kunnen ingesteld worden met een commando zoals <informalexample><screen>
    setenv bootargs console=ttyS0,115200 rootwait panic=10
    </screen></informalexample> Het exacte commando voor het uitvoeren van de voordien geladen code is afhankelijk van welk van de twee imagevormen gebruikt wordt. Met uImage/uInitrd is het commando <informalexample><screen>
    bootm ${kernel_addr_r} ${ramdisk_addr_r} ${fdt_addr_r}
    </screen></informalexample> en met een authentieke Linux-image is het

note: Tag: para
en: Note: When booting standard linux images, it is important to load the initial ramdisk image after the kernel and the dtb as U-Boot sets the filesize variable to the size of the last file loaded and the bootz command requires the size of the ramdisk image to work correctly. In case of booting a platform-specific kernel, i.e. a kernel without device-tree, simply omit the ${fdt_addr_r} parameter.
nl: Opmerking: Als u standaard Linux images start, is het belangrijk om het image van de initiële ramschijf te laden na de kernel en de dtb, omdat U-Boot de variabele filesize instelt op de grootte van het laatst geladen bestand en het commando bootz de grootte van de ramschijf nodig heeft om correct te werken. Indien u een platformspecifieke kernel start, d.w.z. een kernel zonder apparatenboom, moet u gewoon de parameter ${fdt_addr_r} weglaten.

note: Tag: title
en: Pre-built netboot tarball
nl: Voorgecompileerd netboot tar-archief

note: Tag: para
en: &debian; provides a pre-built tarball (&armmp-netboot-tarball;) that can simply be unpacked on your tftp server and contains all files necessary for netbooting. It also includes a boot script that automates all steps to load the installer. Modern U-Boot versions contain a tftp autoboot feature that becomes active if there is no bootable local storage device (MMC/SD, USB, IDE/SATA/SCSI) and then loads this boot script from the tftp server. Prerequisite for using this feature is that you have a dhcp server in your network which provides the client with the address of the tftp server.
nl: &debian; stelt een voorgecompileerd tar-archief (&armmp-netboot-tarball;) ter beschikking, dat gewoon op uw tftp-server uitgepakt kan worden en alle noodzakelijke bestanden bevat om opstarten over het netwerk mogelijk te maken. Het bevat ook een opstartscript dat alle stappen voor het laden van het installatiesysteem automatiseert. Moderne versies van U-Boot hebben een functie voor automatisch opstarten via tftp dat actief wordt als er geen lokaal opslagapparaat (MMC/SD, USB, IDE/SATA/SCSI) gevonden wordt waarvan opgestart kan worden en die functie laadt dan dat opstartscript vanaf de tftp-server. Voorwaarde om deze functionaliteit te kunnen gebruiken is dat u in uw netwerk een dhcp-server heeft die aan de cliënt het adres van de tftp-server geeft.

note: Tag: para
en: If you would like to trigger the tftp autoboot feature from the U-Boot commandline, you can use the following command:
nl: Indien u de functie voor automatisch opstarten via tftp vanaf de commandoregel van U-Boot wilt uitlokken, kunt u het volgende commando gebruiken:

note: Tag: para
en: To manually load the bootscript provided by the tarball, you can alternatively issue the following commands at the U-Boot prompt:
nl: Een alternatief is om het opstartscript dat met het tar-archief meekomt, handmatig te laden. Daarvoor kunt u de volgende commando's gebruiken aan de prompt van U-Boot:

note: Tag: title
en: Booting from USB Memory Stick with UEFI
nl: Opstarten vanaf een USB-geheugenstick met UEFI

note: Tag: para
en: If your computer will boot from USB, this will probably be the easiest route for installation. Assuming you have prepared everything from <phrase arch="any-x86"><xref linkend="boot-dev-select-x86"/></phrase><phrase arch="arm64"><xref linkend="boot-dev-select-arm64"/></phrase> and <xref linkend="boot-usb-files"/>, just plug your USB stick into some free USB connector and reboot the computer. The system should boot up, and unless you have used the flexible way to build the stick and not enabled it, you should be presented with a graphical boot menu (on hardware that supports it). Here you can select various installer options, or just hit &enterkey;.
nl: Indien uw computer vanaf USB kan opstarten, is dit wellicht de gemakkelijkste weg om een installatie uit te voeren. Als we ervan uitgaan dat u alle voorbereidingen getroffen heeft uit <phrase arch="any-x86"><xref linkend="boot-dev-select-x86"/></phrase><phrase arch="arm64"><xref linkend="boot-dev-select-arm64"/></phrase> en <xref linkend="boot-usb-files"/>, moet u gewoon de USB-stick in een vrije USB-connector plaatsen en de computer herstarten. Het systeem zou moeten opstarten en u zou het grafische opstartmenu te zien moeten krijgen (op hardware dat dit ondersteunt), tenzij u gekozen heeft voor de flexibele manier om de stick samen te stellen en u daarbij niet voor het grafische installatiesysteem koos. In het menu kunt u verschillende installatieopties selecteren of gewoon op &enterkey; drukken.

note: Tag: title
en: Booting from a USB stick in U-Boot
nl: In U-Boot opstarten vanaf een USB-stick

note: Tag: para
en: Many modern U-Boot versions have USB support and allow booting from USB mass storage devices such as USB sticks. Unfortunately the exact steps required to do that can vary quite a bit from device to device.
nl: Veel moderne versies van U-Boot ondersteunen USB en bieden de mogelijkheid om op te starten vanaf USB-massaopslagapparaten, zoals USB-sticks. Jammer genoeg kunnen de exacte stappen die daarvoor nodig zijn nogal wat verschillen van apparaat tot apparaat.

note: Tag: para
en: U-Boot v2014.10 has introduced a common commandline handling and autoboot framework. This allows building generic boot images that work on any system implementing this framework. The &d-i; supports installation from a USB stick on such systems, but unfortunately not all platforms have adopted this new framework yet.
nl: Met U-Boot v2014.10 werd een gemeenschappelijk commandoregelgebruik geïntroduceerd en een raamwerk voor automatisch opstarten. Dit maakt het mogelijk om algemene opstart-images te bouwen die werken op elk systeem dat dit raamwerk gebruikt. Op dergelijke systemen ondersteunt &d-i; een installatie vanaf USB-stick, maar jammer genoeg hebben nog niet alle platformen reeds dit raamwerk overgenomen.

note: Tag: para
en: To build a bootable USB stick for installing &debian;, unpack the hd-media tarball (see <xref linkend="where-files"/>) onto a USB stick formatted with a filesystem supported by the U-Boot version on your device. For modern U-Boot versions, any of FAT16 / FAT32 / ext2 / ext3 / ext4 usually works. Then copy the ISO image file of the first &debian; installation CD or DVD onto the stick.
nl: Om een opstartbare USB-stick te bouwen om &debian; te installeren, moet u het tar-archief hd-media (zie <xref linkend="where-files"/>) uitpakken op een USB-stick die geformatteerd werd met een bestandssysteem dat ondersteund wordt door de versie van U-Boot op uw apparaat. Moderne versies van U-Boot kunnen gewoonlijk werken met FAT16 / FAT32 / ext2 / ext3 / ext4. Nadien moet u het ISO-imagebestand van de eerste &debian; installatie-CD of -DVD naar de stick kopiëren.

note: Tag: para
en: The autoboot framework in modern U-Boot versions works similar to the boot ordering options in a PC BIOS/UEFI, i.e. it checks a list of possible boot devices for a valid boot image and starts the first one it finds. If there is no operating system installed, plugging in the USB stick and powering up the system should result in starting the installer. You can also initiate the USB-boot process any time from the U-Boot prompt by entering the <quote>run bootcmd_usb0</quote> command.
nl: Het raamwerk voor automatisch opstarten van moderne U-Boot-versies heeft een gelijkaardige werking als de opstartvolgordeopties in het BIOS/UEFI van een PC. Het controleert dus een lijst van mogelijke opstartapparaten op een geldig opstartimage en start het eerste dat het vindt, op. Indien er geen besturingssysteem geïnstalleerd is, zou het inpluggen van de USB-stick en het aanzetten van het systeem moeten uitmonden in het opstarten van het installatiesysteem. U kunt het proces van het opstarten vanaf USB ook op elk ogenblik uitlokken aan de prompt van U-Boot met het commando <quote>run bootcmd_usb0</quote>.

note: Tag: para
en: One problem that can come up when booting from a USB stick while using a serial console can be a console baudrate mismatch. If a console variable is defined in U-Boot, the &d-i; boot script automatically passes it to the kernel to set the primary console device and, if applicable, the console baudrate. Unfortunately the handling of the console variable varies from platform to platform - on some platforms, the console variable includes the baudrate (as in <quote>console=ttyS0,115200</quote>), while on other platforms the console variable contains only the device (as in <quote>console=ttyS0</quote>). The latter case leads to a garbled console output when the default baudrate differs between U-Boot and the kernel. Modern U-Boot versions often use 115200 baud while the kernel still defaults to the traditional 9600 baud. If this happens, you should manually set the console variable to contain the correct baudrate for your system and then start the installer with the <quote>run bootcmd_usb0</quote> command.
nl: Een probleem dat zich kan stellen bij het opstarten vanaf een USB-stick terwijl u een seriële console gebruikt, is een verkeerde baudsnelheid van de console. Indien de variabele console gedefinieerd werd in U-Boot, geeft het opstartscript van &d-i; dit automatisch door aan de kernel voor het instellen van het primaire console-apparaat en, in voorkomend geval, de baudsnelheid van de console. Jammer genoeg verschilt de wijze van aanpakken van de variabele console van platform tot platform - op sommige platformen bevat de variabele console de baudsnelheid (zoals bij <quote>console=ttyS0,115200</quote>), terwijl op andere platformen de variabele console enkel het apparaat bevat (zoals bij <quote>console=ttyS0</quote>). In dit laatste geval krijgt u een verknoeide uitvoer op de console als U-Boot en de kernel een verschillende standaard baudsnelheid hebben. Moderne versies van U-Boot gebruiken vaak een baud van 115200, terwijl de kernel nog steeds als standaard de traditionele 9600 baud gebruikt. Als dit zich voordoet, moet u de variabele console handmatig instellen, zodat hij de voor uw systeem correcte baudsnelheid bevat, en moet u nadien het installatiesysteem starten met het commando <quote>run bootcmd_usb0</quote>.

note: Tag: title
en: Using pre-built SD-card images with the installer
nl: Het installatiesysteem gebruiken met een voorgecompileerd SD-kaartimage

note: Tag: para
en: For a number of systems, Debian provides SD card images that contain both U-Boot and the &d-i;. These images are provided in two variants - one for downloading the software packages over the network (available at &armmp-netboot-sd-img;) and one for offline installations using a Debian CD/DVD (available at &armmp-hd-media-sd-img;). To save space and network bandwidth, the images consist of two parts - a system-dependent part named <quote>firmware.&lt;system-type&gt;.img.gz</quote>, and a system-independent part named <quote>partition.img.gz</quote>.
nl: Voor een aantal systemen stelt Debian SD-kaartimages ter beschikking die zowel U-Boot als  &d-i; bevatten. Deze images zijn in twee varianten beschikbaar - een variant waarbij de softwarepakketten over het netwerk opgehaald worden (te vinden op &armmp-netboot-sd-img;) en een variant voor offline-installaties waarbij een Debian CD/DVD gebruikt wordt (te vinden op &armmp-hd-media-sd-img;). Om ruimte en netwerkbandbreedte te sparen bestaan de images uit twee delen - een systeemafhankelijk gedeelte met de naam <quote>firmware.&lt;system-type&gt;.img.gz</quote> en een systeemonafhankelijk gedeelte met als naam <quote>partition.img.gz</quote>.

note: Tag: para
en: To create a complete image from the two parts on Linux systems, you can use zcat as follows: <informalexample><screen>zcat firmware.&lt;system-type&gt;.img.gz partition.img.gz &gt; complete_image.img</screen></informalexample> On Windows systems, you have to first decompress the two parts separately, which can be done e.g. by using 7-Zip, and then concatenate the decompressed parts together by running the command <informalexample><screen>copy /b firmware.&lt;system-type&gt;.img + partition.img complete_image.img</screen></informalexample> in a Windows CMD.exe window.
nl: Om op Linux-systemen een volledig image te maken van de twee onderdelen, kunt u als volgt zcat gebruiken: <informalexample><screen>zcat firmware.&lt;system-type&gt;.img.gz partition.img.gz &gt; volledig_image.img</screen></informalexample> Op Windows-systemen moet u eerst de beide onderdelen afzonderlijk decomprimeren, wat u bijvoorbeeld kunt doen met 7-Zip, en daarna moet u de gedecomprimeerde delen samenvoegen met het volgende commando in een CMD.exe-venster van Windows: <informalexample><screen>copy /b firmware.&lt;system-type&gt;.img + partition.img complete_image.img</screen></informalexample>

note: Tag: para
en: Write the resulting image onto an SD card, e.g. by running the following command on a Linux system: <informalexample><screen>cat complete_image.img &gt; /dev/SD_CARD_DEVICE</screen></informalexample> After plugging the SD card into the target system and powering the system up, the installer is loaded from the SD card. If you use the hd-media variant for offline installations, you must provide the installer with access to the first &debian; CD/DVD on a separate medium, which can e.g. be a CD/DVD ISO image on a USB stick.
nl: Schrijf het bekomen image naar een SD-kaart, bijvoorbeeld op een Linux-systeem met het volgende commando: <informalexample><screen>cat volledig_image.img &gt; /dev/SD_KAART_APPARAAT</screen></informalexample> Als u de SD-kaart op het doelsysteem inplugt en het systeem dan aanzet, zal het installatiesysteem geladen worden van de SD-kaart. Indien u de variant 'hd-media' voor offline installaties gebruikt, moet u het installatiesysteem op een apart medium toegang verlenen tot de eerste &debian; CD/DVD, wat bijvoorbeeld een CD/DVD-ISO-image op een USB-stick kan zijn.

note: Tag: para
en: When you come to the partitioning step in the installer (see <xref linkend="di-partition"/>), you can delete or replace any previous partitions on the card. Once the installer is started, it runs completely in the system's main memory and does not need to access the SD card anymore, so you can use the full card for installing &debian;. The easiest way to create a proper partition layout on the SD card is to let the installer automatically create one for you (see <xref linkend="partman-auto"/>).
nl: Wanneer u in het installatiesysteem toegekomen bent aan de schijfindeling (zie <xref linkend="di-partition"/>), kunt u op de kaart alle eerdere partities verwijderen of vervangen. Eens het installatiesysteem opgestart is, wordt het volledig uitgevoerd in het hoofdgeheugen van het systeem en heeft het geen toegang tot de SD-kaart meer nodig, waardoor u de volledige kaart kunt gebruiken om er &debian; op te installeren. De makkelijkste manier om voor de SD-kaart een passend schijfindelingsschema toe te passen, is om dit automatisch te laten doen door het installatiesysteem (zie <xref linkend="partman-auto"/>).

note: Tag: title
en: Booting from USB Memory Stick
nl: Opstarten van een USB-geheugenstick

note: Tag: title
en: Booting from optical disc (CD/DVD)
nl: Opstarten van een optische schijf (CD/DVD)

note: Tag: para
en: If you have a set of optical discs, and your machine supports booting directly off those, great! Simply <phrase arch="x86"> configure your system for booting off an optical disc as described in <xref linkend="boot-dev-select-x86"/>, </phrase> insert the disc, reboot, and proceed to the next chapter.
nl: Indien u over een set optische schijven beschikt en uw machine het rechtstreeks daarvan opstarten ondersteunt, zit u goed! U moet gewoon <phrase arch="x86"> uw systeem configureren om vanaf een optische schijjf op te starten zoals beschreven in <xref linkend="boot-dev-select-x86"/>, </phrase> de schijf in het station plaatsen, herstarten en doorgaan naar het volgende hoofdstuk.

note: Tag: para
en: Note that certain optical drives may require special drivers, and thus be inaccessible in the early installation stages. If it turns out the standard way of booting off an optical disc doesn't work for your hardware, revisit this chapter and read about alternate kernels and installation methods which may work for you.
nl: Merk op dat sommige stations voor optische schijven bijzondere stuurprogramma's nodig hebben en daardoor niet toegankelijk zijn tijdens de eerste fases van de installatie. Als voor uw hardware de standaardmethode om vanaf een optische schijf op te starten niet blijkt te werken, moet u in dit hoofdstuk nog eens het onderdeel herlezen over alternatieve kernels en installatiemethodes. Daarin vindt u misschien iets dat voor u kan werken.

note: Tag: para
en: Even if you cannot boot from optical disc, you can probably install the &debian; system components and any packages you want from such disc. Simply boot using a different medium and when it's time to install the operating system, base system, and any additional packages, point the installation system at the optical drive.
nl: Zelfs indien u niet kunt opstarten vanaf en optische schijf, kunt u wellicht de componenten van het &debian; systeem en de gewenste pakketten installeren vanaf een dergelijke schijf. Start gewoon op met behulp van een ander medium en verwijs het installatiesysteem door naar het station voor optische schijven wanneer het moment aangebroken is om het besturingssysteem, het basissysteem en eventuele andere pakketten te installeren.

note: Tag: para
en: If you have problems booting, see <xref linkend="boot-troubleshooting"/>.
nl: Indien u problemen ondervindt bij het opstarten, raadpleeg dan <xref linkend="boot-troubleshooting"/>.

note: Tag: title
en: Booting from Linux using <command>GRUB</command>
nl: Opstarten vanuit Linux met behulp van <command>GRUB</command>

note: Tag: para
en: To boot the installer from hard disk, you must first download and place the needed files as described in <xref linkend="boot-drive-files"/>.
nl: Om het installatiesysteem vanaf een harde schijf op te starten, moet u eerst de benodigde bestanden downloaden en op hun plaats zetten, zoals beschreven wordt in <xref linkend="boot-drive-files"/>.

note: Tag: para
en: For <command>GRUB2</command>, you will need to configure two essential things in <filename>/boot/grub/grub.cfg</filename>:
nl: Voor <command>GRUB2</command> moet u twee essentiële zaken configureren in <filename>/boot/grub/grub.cfg</filename>:

note: Tag: para
en: to load the <filename>initrd.gz</filename> installer at boot time;
nl: om bij het opstarten het <filename>initrd.gz</filename>-installatiesysteem te laden;

note: Tag: para
en: have the <filename>vmlinuz</filename> kernel use a RAM disk as its root partition.
nl: om de <filename>vmlinuz</filename>-kernel een RAM-schijf te laten gebruiken als zijn basispartitie.

note: Tag: para
en: An entry for the installer would be for example:
nl: Een voorbeelditem voor het installatiesysteem is:

note: Tag: screen
en: menuentry 'New Install' {
    insmod part_msdos
    insmod ext2
    set root='(hd0,msdos1)'
    linux /boot/newinstall/vmlinuz
    initrd /boot/newinstall/initrd.gz
    }
nl: menuentry 'Nieuwe Installatie' {
    insmod part_msdos
    insmod ext2
    set root='(hd0,msdos1)'
    linux /boot/newinstall/vmlinuz
    initrd /boot/newinstall/initrd.gz
    }

note: Tag: title
en: Booting with TFTP
nl: Opstarten met TFTP

note: Tag: para
en: There are various ways to do a TFTP boot on i386.
nl: Er bestaan verschillende methodes om op i386 op te starten met TFTP.

note: Tag: title
en: NIC or Motherboard that support PXE
nl: PXE wordt ondersteund door netwerkkaart of moederbord

note: Tag: para
en: It could be that your Network Interface Card or Motherboard provides PXE boot functionality. This is a <trademark class="trade">Intel</trademark> re-implementation of TFTP boot. If so, you may be able to configure your BIOS/UEFI to boot from the network.
nl: Het is mogelijk dat uw netwerkkaart of uw moederbord beschikken over de functie opstarten via PXE. Dit is een herimplementatie door <trademark class="trade">Intel</trademark> van opstarten via TFTP. Indien dat het geval is, zou u het BIOS/UEFI moeten kunnen instellen om over het netwerk op te starten.

note: Tag: title
en: NIC with Network BootROM
nl: Netwerkkaart met Network BootROM

note: Tag: para
en: It could be that your Network Interface Card provides TFTP boot functionality.
nl: Het kan zijn dat uw netwerkkaart een functie 'opstarten met TFTP' heeft.

note: Tag: para
en: Let us (<email>&email-debian-boot-list;</email>) know how did you manage it. Please refer to this document.
nl: Laat ons weten (<email>&email-debian-boot-list;</email>) hoe u het deed. Gelieve te verwijzen naar dit document.

note: Tag: para
en: The <ulink url="http://www.etherboot.org">etherboot project</ulink> provides bootdiskettes and even bootroms that do a TFTPboot.
nl: Het <ulink url="http://www.etherboot.org">etherboot-project</ulink> stelt opstartdiskettes en zelfs bootROM's ter beschikking die een opstart via TFTP uitvoeren.

note: Tag: title
en: The Boot Screen
nl: Het opstartscherm

note: Tag: para
en: When the installer boots, you should be presented with a friendly graphical screen showing the &debian; logo and a menu:
nl: Wanneer het installatiesysteem opstart, zou u een vriendelijk grafisch scherm te zien moeten krijgen met het logo van &debian; en een menu:

note: Tag: para
en: This graphical screen will look very slightly different depending on how your computer has booted (BIOS or UEFI), but the same options will be shown.
nl: Dit grafisch scherm zal er lichtjes anders uitzien naargelang de manier waarop uw computer opstartte (BIOS of UEFI), maar dezelfde opties worden geboden.

note: Tag: para
en: Depending on the installation method you are using, the <quote>Graphical install</quote> option may not be available. Bi-arch images additionally have a 64 bit variant for each install option, right below it, thus almost doubling the number of options.
nl: Afhankelijk van de gebruikte installatiemethode is het mogelijk dat de optie <quote>Graphical install</quote> niet beschikbaar is. Bi-architectuur-images bieden daarenboven bij elke installatieoptie daar net onder een 64-bits variant, wat dus het aantal opties bijna verdubbelt.

note: Tag: para
en: For a normal installation, select either the <quote>Graphical install</quote> or the <quote>Install</quote> entry &mdash; using either the arrow keys on your keyboard or by typing the first (highlighted) letter &mdash; and press &enterkey; to boot the installer. The <quote>Graphical install</quote> entry is already selected by default.
nl: Kies voor een gewone installatie ofwel het item <quote>Graphical install</quote> of <quote>Install</quote> &mdash; u kunt daarvoor de pijltjestoetsen gebruiken of op uw toetsenbord de eerste (gemarkeerde) letter typen &mdash; en druk &enterkey; om het installatiesysteem te starten. De methode <quote>Graphical install</quote> is standaard reeds geselecteerd.

note: Tag: para
en: The <quote>Advanced options</quote> entry gives access to a second menu that allows to boot the installer in expert mode, in rescue mode and for automated installs.
nl: Het item <quote>Advanced options</quote> geeft toegang tot een tweede menu dat u de kans biedt om het installatiesysteem op te starten in expertmodus, in reparatiemodus of om automatische installaties uit te voeren.

note: Tag: para
en: If you wish or need to add any boot parameters for either the installer or the kernel, press &tabkey; (BIOS boot), or &ekey; then &downkey; three times then &endkey;, to edit the <quote>linux</quote> line of the boot entry (UEFI boot). This will bring the boot command for the selected menu entry and allow you to edit it to suit your needs. Note that the keyboard layout at this point is still QWERTY. The help screens (see below) list some common possible options. Press &enterkey; (BIOS boot) or &f10key; (UEFI boot) to boot the installer with your options; pressing &escapekey; will return you to the boot menu and undo any changes you made.
nl: Indien u opstartparameters wenst of moet meegeven aan het installatiesysteem of aan de kernel, gebruikt u &tabkey; (BIOS-opstart), of &ekey; en dan driemaal &downkey; en dan &endkey; om de <quote>linux</quote>-regel van de opstartinvoer te bewerken. (UEFI-opstart). Dit geeft u het opstartcommando voor het gekozen menu-item en biedt u de mogelijkheid om het volgens uw behoeften te bewerken. Merk op dat de toetsenbordindeling op dat ogenblik nog steeds QWERTY is. De hulpschermen (zie hieronder) vermelden enkele gebruikelijke opties. Druk op &enterkey; (BIOS-opstart) of &f10key; (UEFI-opstart) om het installatiesysteem met uw opties op te starten. Op &escapekey; drukken brengt u terug naar het opstartmenu en annuleert eventueel gemaakte wijzigingen.

note: Tag: para
en: Choosing the <quote>Help</quote> entry will result in the first help screen being displayed which gives an overview of all available help screens. To return to the boot menu after the help screens have been displayed, type <quote>menu</quote> at the boot prompt and press &enterkey;. All help screens have a boot prompt at which the boot command can be typed: <informalexample><screen>
    Press F1 for the help index, or ENTER to boot:
    </screen></informalexample> At this boot prompt you can either just press &enterkey; to boot the installer with default options or enter a specific boot command and, optionally, boot parameters. A number of boot parameters which might be useful can be found on the various help screens. If you do add any parameters to the boot command line, be sure to first type the boot method (the default is <userinput>install</userinput>) and a space before the first parameter (e.g., <userinput>install fb=false</userinput>).
nl: Als u het item <quote>Help</quote> selecteert, krijgt u een eerste hulpscherm te zien dat een overzicht geeft van alle mogelijke hulpschermen. Om terug te keren naar het opstartmenu nadat u de hulpschermen geraadpleegd heeft, moet u aan de opstartprompt <quote>menu</quote> typen en op &enterkey; drukken. Bij elk hulpscherm krijgt u een opstartprompt waar u het opstartcommando kunt typen: <informalexample><screen>
    Press F1 for the help index, or ENTER to boot:
    </screen></informalexample> Aan deze opstartprompt kunt u ofwel gewoon op &enterkey; drukken om het installatiesysteem op te starten met de standaardopties of een specifiek opstartcommando ingeven en eventuele opstartparameters. In de verschillende hulpschermen vindt u een aantal opstartparameters die handig kunnen zijn. Indien u aan de opstartcommandoregel eventuele opstartparameters opgeeft, moet u eerst de opstartmethode opgeven (standaard is dat <userinput>install</userinput> (installatie)) en een spatie voorafgaand aan de eerste parameter (bijv. <userinput>install fb=false</userinput>).

note: Tag: para
en: The keyboard is assumed to have a default American English layout at this point. This means that if your keyboard has a different (language-specific) layout, the characters that appear on the screen may be different from what you'd expect when you type parameters. Wikipedia has a <ulink url="&url-us-keymap;">schema of the US keyboard layout</ulink> which can be used as a reference to find the correct keys to use.
nl: Standaard wordt er op dit punt vanuit gegaan dat het toetsenbord een indeling Amerikaans Engels heeft. Dit betekent dat wanneer u parameters intypt, er op het scherm andere tekens kunnen te zien zijn dan u zou verwachten. Dit zal het geval zijn als u een toetsenbord met een andere (taalspecifieke) indeling gebruikt. Op Wikipedia is een <ulink url="&url-us-keymap;">schema met de indeling van een US-toetsenbord</ulink> te vinden dat u als referentie kunt gebruiken om de correcte toetsen te vinden.

note: Tag: para
en: If you are using a system that has the BIOS configured to use serial console, you may not be able to see the initial graphical splash screen upon booting the installer; you may even not see the boot menu. The same can happen if you are installing the system via a remote management device that provides a text interface to the VGA console. Examples of these devices include the text console of Compaq's <quote>integrated Lights Out</quote> (iLO) and HP's <quote>Integrated Remote Assistant</quote> (IRA).
nl: Indien u een systeem gebruikt waarvan het BIOS ingesteld werd om een seriële console te gebruiken, kan het zijn dat u bij het opstarten van het installatiesysteem het initiële grafische welkomstscherm niet kunt zien en misschien zelfs niet het opstartmenu. Hetzelfde kan gebeuren als u het systeem installeert via een apparaat voor besturing vanop afstand dat voorziet in een tekstinterface met de VGA-console. Voorbeelden van dergelijke apparaten zijn de tekstconsole van Compaq's <quote>integrated Lights Out</quote> (iLO) en HP's <quote>Integrated Remote Assistant</quote> (IRA).

note: Tag: para
en: To bypass the graphical boot screen you can either blindly press &escapekey; to get a text boot prompt, or (equally blindly) press <quote>H</quote> followed by &enterkey; to select the <quote>Help</quote> option described above. After that your keystrokes should be echoed at the prompt. To prevent the installer from using the framebuffer for the rest of the installation, you will also want to add <userinput>vga=normal fb=false</userinput> to the boot prompt, as described in the help text.
nl: Om voorbij het grafische opstartscherm te geraken, kunt u ofwel blind op &escapekey; drukken om een tekstuele opstartprompt te krijgen, ofwel (eveneens blind) op <quote>H</quote> drukken, gevolgd door &enterkey;, waardoor u de optie <quote>Help</quote> selecteert, zoals hiervoor beschreven werd. Nadien zouden uw toetsaanslagen aan de prompt weergegeven moeten worden. Om te verhinderen dat het installatiesysteem tijdens het verdere verloop van de installatie de framebuffer blijft gebruiken, zult u <userinput>vga=normal fb=false</userinput> moeten toevoegen aan de opstartprompt, zoals beschreven wordt in de hulptekst.

note: Tag: title
en: S/390 Limitations
nl: Restricties bij de S/390

note: Tag: para
en: In order to run the installation system a working network setup and ssh session is needed on S/390.
nl: Om het installatiesysteem uit te voeren op de S/390 zijn een werkende netwerkopstelling en een ssh-sessie vereist.

note: Tag: para
en: The booting process starts with a network setup that prompts you for several network parameters. If the setup is successful, you will login to the system by starting an ssh session which will launch the standard installation system.
nl: Het opstartproces begint met het instellen van het netwerk waarbij u naar verschillende netwerkparameters gevraagd wordt. Indien het instellen succesvol was, kunt u op het systeem inloggen via een ssh-sessie wat het standaard installatiesysteem zal activeren.

note: Tag: title
en: S/390 Boot Parameters
nl: Opstartparameters voor de S/390

note: Tag: para
en: On S/390 you can append boot parameters in the parm file. This file can either be in ASCII or EBCDIC format. It needs to be fixed-width with 80 characters per line. A sample parm file <filename>parmfile.debian</filename> is provided with the installation images. If a parameter is too long to fit into the 80 characters limit it can simply be continued in the first column of the next line. All the lines are concatenated without spaces when being passed to the kernel.
nl: Op de S/390 kunt u opstartparameters toevoegen via het parm-bestand. Dit bestand mag in ASCII of EBCDIC zijn. Het moet een vaste regelbreedte van 80 tekens hebben. U vindt een voorbeeld van een parm-bestand, <filename>parmfile.debian</filename>, in de installatie-images. Als een parameter te lang is en niet binnen de limiet van 80 lettertekens past, kunt u gewoon voortgaan op de eerste kolom van de volgende regel. Bij het doorgeven aan de kernel worden alle regels samengevoegd zonder toevoeging van extra spaties.

note: Tag: para
en: If you boot the installer in a logical partition (LPAR) or virtual machine (VM) where a lot of devices are visible, you can instruct the kernel to restrict the list to a fixed set of devices. This is advised for the installer's boot process if a lot of disks are visible, most likely in LPAR mode. The <quote>cio_ignore</quote> option supports both a blacklist (to only disallow a few devices) and a whitelist (to only allow specific devices): <informalexample role="example"><screen>
     # blacklist: just ignore the two devices 300 and 301
     cio_ignore=0.0.0300-0.0.0301
     # whitelist: ignore everything but 1150, FD00, FD01 and FD02
     cio_ignore=all,!0.0.1150,!0.0.fd00-0.0.fd02
    </screen></informalexample> Please note that all devices numbers' hex digits need to be specified in lower case. Furthermore if this boot parameter is used all devices need to be listed: this includes at least disks, network devices and the console. To be considered during the installer's boot process the above option needs to be added to <filename>parmfile.debian</filename>.
nl: Indien u het installatiesysteem opstart in een logische partitie (LPAR) of in een virtuele machine (VM) met een groot aantal zichtbare apparaten, kunt u de kernel opdragen zich te beperken tot een vastgestelde verzameling apparaten. Bij het opstartproces van het installatiesysteem wordt dit aanbevolen als er een groot aantal schijven zichtbaar is, wat in LPAR-modus erg waarschijnlijk is. De optie <quote>cio_ignore</quote> kan zowel met een zwarte lijst (om slechts een beperkt aantal apparaten niet toe te laten) als met een witte lijst (om enkel specifieke apparaten toe te laten) werken: <informalexample role="example"><screen>
     # zwarte lijst: negeer enkel de twee apparaten 300 en 301
     cio_ignore=0.0.0300-0.0.0301
     # witte lijst: negeer alles behalve 1150, FD00, FD01 en FD02
     cio_ignore=all,!0.0.1150,!0.0.fd00-0.0.fd02
    </screen></informalexample> Merk op dat alle hexadecimale cijfers van de apparaatnummering in kleine letters moeten zijn. Daarenboven moeten alle apparaten vermeld worden als deze opstartparameter gebruikt wordt: dit betreft minstens schijven, netwerkapparatuur en de console. Opdat met deze optie rekening zou gehouden worden tijdens het opstartproces van het installatiesysteem, moet deze opgegeven worden in <filename>parmfile.debian</filename>.

note: Tag: title
en: Booting a ppc64el machine
nl: Een ppc64el machine opstarten

note: Tag: para
en: How to boot a ppc64el machine:
nl: Zo kunt u een ppc64el machine opstarten:

note: Tag: para
en: Petitboot is a platform independent bootloader based on the Linux kexec. Petitboot supports loading kernel, initrd and device tree files from any Linux mountable filesystem, plus can load files from the network using the FTP, SFTP, TFTP, NFS, HTTP and HTTPS protocols. Petitboot can boot any operating system that includes kexec boot support.
nl: Petitboot is een platformonafhankelijke  bootloader, gebaseerd op de Linux kexec. Petitboot ondersteunt het laden van de kernel, initrd en apparatenboombestanden vanaf elk bestandssysteem dat door Linux aangekoppeld kan worden. Het kan daarenboven bestanden laden over het netwerk met behulp van de protocollen FTP, SFTP, TFTP, NFS, HTTP en HTTPS. Petitboot kan elk besturingssysteem opstarten dat ondersteuning biedt voor het kexec opstartmechanisme.

note: Tag: para
en: Petitboot looks for bootloader configuration files on mountable devices in the system, and can also be configured to use boot information from a DHCP server.
nl: Petitboot gaat op zoek naar configuratiebestanden voor de bootloader op aankoppelbare apparaten op het systeem en kan ook ingesteld worden om opstartinformatie te gebruiken die afkomstig is van een DHCP-server.

note: Tag: title
en: The Graphical Installer
nl: Het grafische installatiesysteem

note: Tag: para
en: The graphical version of the installer is only available for a limited number of architectures, including &arch-title;. The functionality of the graphical installer is essentially the same as that of the text-based installer as it basically uses the same programs, but with a different frontend.
nl: De grafische versie van het installatiesysteem is enkel voor een beperkt aantal architecturen beschikbaar, waaronder &arch-title;. De functionaliteit van het grafische installatiesysteem is essentieel dezelfde als die van het tekstgeoriënteerde installatiesysteem, aangezien het in principe dezelfde programma's gebruikt met enkel een andere frontend.

note: Tag: para
en: Although the functionality is identical, the graphical installer still has a few significant advantages. The main advantage is that it supports more languages, namely those that use a character set that cannot be displayed with the text-based <quote>newt</quote> frontend. It also has a few usability advantages such as the option to use a mouse, and in some cases several questions can be displayed on a single screen.
nl: Hoewel de functionaliteit identiek is, biedt het grafische installatiesysteem toch enkele significante voordelen. Het grootste voordeel is dat het meer talen ondersteunt, met name die welke een tekenset gebruiken die niet weergegeven kan worden in de tekstgeoriënteerde frontend <quote>newt</quote>. Het biedt ook enkele voordelen op het vlak van gebruik, zoals de mogelijkheid om een muis te gebruiken. En in sommige gevallen kunnen verschillende vragen op een scherm weergegeven worden.

note: Tag: para
en: The graphical installer is available with all CD/DVD images and with the hd-media installation method. To boot the graphical installer simply select the relevant option from the boot menu. Expert and rescue mode for the graphical installer can be selected from the <quote>Advanced options</quote> menu. The previously used boot methods <userinput>installgui</userinput>, <userinput>expertgui</userinput> and <userinput>rescuegui</userinput> can still be used from the boot prompt which is shown after selecting the <quote>Help</quote> option in the boot menu.
nl: Het grafische installatiesysteem bevindt zich op alle CD/DVD-images en maakt ook deel uit van de installatiemethode hd-media. Om het grafische installatiesysteem op te starten moet u gewoon de desbetreffende optie uit het opstartmenu selecteren. De expertmodus en de reparatiemodus van het grafische installatiesysteem zijn te vinden in het menu met <quote>Advanced options</quote> (Geavanceerde mogelijkheden). De vroeger gebruikte opstartmethodes <userinput>installgui</userinput>, <userinput>expertgui</userinput> en <userinput>rescuegui</userinput> kunnen nog steeds gebruikt worden aan de opstartprompt die u krijgt na het selecteren van de optie <quote>Help</quote> in het opstartmenu.

note: Tag: para
en: Just as with the text-based installer it is possible to add boot parameters when starting the graphical installer.
nl: Juist zoals dit het geval is voor het tekstgeoriënteerde installatiesysteem, is het ook bij het starten van het grafische installatiesysteem mogelijk om opstartparameters op te geven.

note: Tag: para
en: The graphical installer requires significantly more memory to run than the text-based installer: &minimum-memory-gtk;. If insufficient memory is available, it will automatically fall back to the text-based <quote>newt</quote> frontend.
nl: Het grafische installatiesysteem heeft significant meer geheugen nodig om te kunnen functioneren dan het tekstgeoriënteerde installatiesysteem: &minimum-memory-gtk;. Indien onvoldoende geheugen beschikbaar is, zal het automatisch terugvallen op de tekstgeoriënteerde frontend <quote>newt</quote>.

note: Tag: para
en: If the amount of memory in your system is below &minimum-memory;, the graphical installer may fail to boot at all while booting the text-based installer would still work. Using the text-based installer is recommended for systems with little available memory.
nl: Indien op uw systeem de hoeveelheid geheugen kleiner is dan &minimum-memory;, kan het opstarten van het grafische installatiesysteem volledig mislukken, terwijl het opstarten van het tekstgeoriënteerde installatiesysteem nog altijd zou werken. Op systemen met weinig geheugen wordt het gebruik van het tekstgeoriënteerde installatiesysteem aanbevolen.

note: Tag: title
en: Accessibility
nl: Toegankelijkheid

note: Tag: para
en: Some users may need specific support because of e.g. some visual impairment. <phrase arch="ppc64el;x86">USB braille displays are detected automatically (not serial displays connected via a serial-to-USB converter), but most other</phrase> <phrase arch="arm;mipsel;mips64el">Most</phrase> accessibility features have to be enabled manually. <phrase arch="x86">On machines that support it, the boot menu emits beeps when it is ready to receive keystrokes. It beeps once on BIOS systems, and beeps twice on UEFI systems.</phrase> Some boot parameters can <phrase arch="x86">then</phrase> be appended to enable accessibility features<phrase arch="x86"> (see also <xref linkend="boot-screen"/>)</phrase>. Note that on most architectures the boot loader interprets your keyboard as a QWERTY keyboard.
nl: Sommige gebruikers kunnen specifieke ondersteuning nodig hebben omwille van bijvoorbeeld een visuele beperking. <phrase arch="ppc64el;x86">USB brailleschermen worden automatisch herkend (niet de seriële schermen die gekoppeld zijn aan een serieel-USB-convertor), maar de meeste andere</phrase> <phrase arch="arm;mipsel;mips64el">De meeste</phrase> toegankelijkheidsvoorzieningen moeten handmatig geactiveerd worden. <phrase arch="x86">Op machines die dit ondersteunen, geeft het opstartmenu een pieptoon, wanneer het klaar is om invoer van het toetsenbord te ontvangen. Op BIOS-systemen piept het eenmaal, op UEFI-systemen tweemaal.</phrase> Bepaalde opstartparameters kunnen <phrase arch="x86">dan</phrase> opgegeven worden om bepaalde toegankelijkheidsfuncties te activeren<phrase arch="x86"> (zie ook <xref linkend="boot-screen"/>)</phrase>. Merk op dat de bootloader op de meeste architecturen uw toetsenbord als een QWERTY-toetsenbord beschouwt.

note: Tag: title
en: Installer front-end
nl: Frontend voor het installatiesysteem

note: Tag: para
en: The &debian; installer supports several front-ends for asking questions, with varying convenience for accessibility: notably, <userinput>text</userinput> uses plain text while <userinput>newt</userinput> uses text-based dialog boxes. The choice can be made at the boot prompt, see the documentation for <userinput>DEBIAN_FRONTEND</userinput> in <xref linkend="installer-args"/>.
nl: Het installatiesysteem van &debian; kan verschillende frontends gebruiken voor het stellen van vragen met een wisselend comfort vanuit het oogpunt van toegankelijkheid: met name maakt <userinput>text</userinput> gebruik van platte tekst en <userinput>newt</userinput> van tekstgeoriënteerde dialoogvensters. Er kan een keuze gemaakt worden aan de opstartprompt. Raadpleeg de documentatie bij <userinput>DEBIAN_FRONTEND</userinput> in <xref linkend="installer-args"/>.

note: Tag: para
en: With the <userinput>newt</userinput> front-end (used mostly with braille), one mostly just selects answers with arrow keys and presses &enterkey; to validate the choice. Pressing &tabkey; or &shiftkey; - &tabkey; allows to switch between dialog elements, and notably to access the <userinput>Go Back</userinput> button, which brings back again to previous questions. Some dialogs contain check boxes, which can be ticked on and off by pressing &spacekey;.
nl: Met het frontend <userinput>newt</userinput> (dat hoofdzakelijk gebruikt wordt met braille) selecteert men de antwoorden meestal gewoon met de pijltjestoetsen en drukt men dan op &enterkey; om de keuze te valideren. Door op &tabkey; of &shiftkey; - &tabkey; te drukken kan men schakelen tussen dialoogelementen en kan men in het bijzonder bij de knop <userinput>Terug</userinput> geraken, waardoor men naar eerdere vragen kan terugkeren. Sommige dialoogvensters bevatten keuzevakjes die aan- en uitgevinkt kunnen worden door op &spacekey; te drukken.

note: Tag: para
en: With the <userinput>text</userinput> front-end (used mostly with speech), one mostly selects answers either by typing their number followed by pressing &enterkey;, or by selecting an answer with arrow keys, and pressing &enterkey; to validate the choice. One can also not type anything and just press &enterkey; to simply accept the default value. Typing <userinput>&lt;</userinput> and pressing &enterkey; brings back again to previous questions. When a selection of choices has to be made (e.g. during task selection), one can type <userinput>!</userinput> to express an empty selection.
nl: Met het frontend <userinput>text</userinput> (dat hoofdzakelijk gebruikt wordt met spraakondersteuning) selecteert men de antwoorden meestal ofwel door hun nummer in te typen, gevolgd door het indrukken van &enterkey;, of door een antwoord te selecteren met de pijltjestoetsen en dan op &enterkey; te drukken om de keuze te bevestigen. Men kan ook gewoon niets intypen en op &enterkey; drukken om de standaardwaarde te accepteren. Door <userinput>&lt;</userinput> in te typen en op &enterkey; te drukken komt men terug uit bij eerdere vragen. Wanneer een keuzeselectie gemaakt moet worden (bijv. bij het selecteren van taken), kan men <userinput>!</userinput> typen om een lege selectie aan te geven.

note: Tag: title
en: USB Braille Displays
nl: USB brailleschermen

note: Tag: para
en: USB braille displays should be automatically detected. A textual version of the installer will then be automatically selected, and support for the braille display will be automatically installed on the target system. You can thus just press &enterkey; at the boot menu. Once <classname>brltty</classname> is started, you can choose a braille table by entering the preference menu. Documentation on key bindings for braille devices is available on the <ulink url="&url-brltty-driver-help;"><classname>brltty</classname> website</ulink>.
nl: USB brailleschermen zouden automatisch herkend moeten worden. Er zal dan automatisch een tekstgeoriënteerde versie van het installatiesysteem geselecteerd worden en op het doelsysteem zal de ondersteuning voor het braillescherm automatisch geïnstalleerd worden. U kunt dus gewoon aan het opstartmenu op &enterkey; drukken. Eens <classname>brltty</classname> gestart is, kunt u een brailletabel kiezen via de voorkeursinstellingen uit het menu. U vindt documentatie over sneltoetsen voor brailleapparatuur op de <ulink url="&url-brltty-driver-help;"><classname>brltty</classname> website</ulink>.

note: Tag: title
en: Serial Braille Displays
nl: Seriële brailleschermen

note: Tag: para
en: Serial braille displays cannot safely be automatically detected (since that may damage some of them). You thus need to append the <userinput>brltty=<replaceable>driver</replaceable>,<replaceable>port</replaceable></userinput> boot parameter to tell <classname>brltty</classname> which driver and port it should use. <replaceable>driver</replaceable> should be replaced by the two-letter driver code for your terminal (see the <ulink url="&url-brltty-manual;">BRLTTY manual</ulink>). <replaceable>port</replaceable> should be replaced by the name of the serial port the display is connected to, <userinput>ttyS0</userinput> is the default, <userinput>ttyUSB0</userinput> can be typically used when using a serial-to-USB converter. A third parameter can be provided, to choose the name of the braille table to be used (see the <ulink url="&url-brltty-manual;">BRLTTY manual</ulink>); the English table is the default. Note that the table can be changed later by entering the preference menu. A fourth parameter can be provided to pass parameters to the braille driver, such as <userinput>protocol=foo</userinput> which is needed for some rare models. Documentation on key bindings for braille devices is available on the <ulink url="&url-brltty-driver-help;"><classname>brltty</classname> website</ulink>.
nl: Seriële brailleschermen kunnen niet op een betrouwbare manier automatisch herkend worden (omdat dit aan sommige ervan schade zou kunnen toebrengen). U moet dus een opstartparameter <userinput>brltty=<replaceable>stuurprogramma</replaceable>,<replaceable>poort</replaceable></userinput> opgeven om <classname>brltty</classname> duidelijk te maken welk stuurprogramma en welke poort gebruikt moeten worden. <replaceable>stuurprogramma</replaceable> moet de twee-lettercode voor uw terminal zijn (zie het <ulink url="&url-brltty-manual;">BRLTTY handboek</ulink>). <replaceable>poort</replaceable> moet de naam van de seriële poort zijn waarmee het scherm verbonden is. De standaard is <userinput>ttyS0</userinput>. Wanneer een serieel-USB-convertor gebruikt wordt, kan men doorgaans <userinput>ttyUSB0</userinput> gebruiken. Er kan nog een derde parameter opgegeven worden om de naam op te geven van de te gebruiken brailletabel (zie het <ulink url="&url-brltty-manual;">BRLTTY handboek</ulink>). De Engelse tabel is standaard. Merk op dat u de tabel ook later nog kunt aanpassen via het menu voorkeursinstellingen. Een vierde parameter kan gebruikt worden om parameters door te geven aan het braillestuurprogramma, zoals <userinput>protocol=foo</userinput>, wat voor sommige ongewone modellen nodig kan zijn. Documentatie over sneltoetsen voor brailleapparatuur is te vinden op de <ulink url="&url-brltty-driver-help;"><classname>brltty</classname> website</ulink>.

note: Tag: title
en: Software Speech Synthesis
nl: Softwarematige spraaksynthese

note: Tag: para
en: Support for software speech synthesis is available on all installer images which have the graphical installer, i.e. all netinst and DVD images, and the netboot gtk variant. It can be activated by selecting it in the boot menu by typing <userinput>s</userinput> &enterkey;. The textual version of the installer will then be automatically selected, and support for software speech synthesis will be automatically installed on the target system.
nl: Alle images van het installatiesysteem waarop de grafische versie van het installatiesysteem staat, bieden ondersteuning voor softwarematige spraaksynthese, d.w.z. alle netinst- en DVD-images en de gtk-variant van het netboot-image. De softwarematige spraaksynthese kan geactiveerd worden door dit in het opstartmenu te selecteren door <userinput>s</userinput> &enterkey; te typen. Dan zal automatisch de tekstversie van het installatiesysteem geselecteerd worden en op het doelsysteem zal automatisch ondersteuning voor softwarematige spraaksynthese geïnstalleerd worden.

note: Tag: para
en: If several sound cards are detected, you will be prompted to press &enterkey; when you hear speech from the desired sound card.
nl: Indien verschillende geluidskaarten gevonden worden, zal u gevraagd worden om op &enterkey; te drukken wanneer u uit de gewenste geluidskaart spraak hoort komen.

note: Tag: para
en: The first question (language) is spoken in english, and the remainder of installation is spoken in the selected language (if available in <classname>espeak</classname>).
nl: De eerste vraag (de taalkeuze) wordt in het Engels gesteld en tijdens de rest van de installatie wordt de gekozen taal gesproken (als die beschikbaar is in <classname>espeak</classname>).

note: Tag: para
en: The default speech rate is quite slow. To make it faster, press <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>6</keycap></keycombo>. To make it slower, press <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>5</keycap></keycombo>. The default volume should be medium. To make it louder, press <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>2</keycap></keycombo>. To make it quieter, press <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>1</keycap></keycombo>. To get more details on the browsing shortcuts, see the <ulink url="&url-speakup-guide;">Speakup guide</ulink>. To just accept the default answer for a question, simply press <keycap>Enter</keycap> at the prompt. To provide an empty answer for a question, type <userinput>!</userinput> at the prompt. To get back to the previous question, type <userinput>&lt;</userinput> at the prompt.
nl: De standaardspreeksnelheid is redelijk traag. Om ze te versnellen, drukt u op <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>6</keycap></keycombo>. Om ze te vertragen, drukt u op <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>5</keycap></keycombo>. Standaard staat een gemiddelde geluidsterkte ingesteld. Voor een luider geluid drukt u op <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>2</keycap></keycombo>. Voor een stiller geluid drukt u op <keycombo><keycap>CapsLock</keycap><keycap>1</keycap></keycombo>. Voor meer informatie over navigatie-sneltoetsen kunt u de <ulink url="&url-speakup-guide;">Handleiding bij het speakup-programma</ulink> raadplegen. Om het standaardantwoord op een vraag te aanvaarden, drukt u aan de prompt gewoon op <keycap>Enter</keycap>. Om op een vraag een leeg antwoord te geven, typt u aan de prompt <userinput>!</userinput>. Om naar de vorige vraag terug te keren, typt u aan de prompt <userinput>&lt;</userinput>.

note: Tag: title
en: Hardware Speech Synthesis
nl: Hardwarespraaksynthese

note: Tag: para
en: Support for hardware speech synthesis devices is available on all installer images which have the graphical installer, i.e. all netinst and DVD images, and the netboot gtk variant. You thus need to select a <quote>Graphical install</quote> entry in the boot menu.
nl: Alle images van het installatiesysteem waarop de grafische versie van het installatiesysteem staat, bieden ondersteuning voor hardwarespraaksynthese, d.w.z. alle netinst- en DVD-images en de gtk-variant van het netboot-image. U moet dus in het opstartmenu kiezen voor een <quote>Grafische installatie</quote>.

note: Tag: para
en: Hardware speech synthesis devices cannot be automatically detected. You thus need to append the <userinput>speakup.synth=<replaceable>driver</replaceable></userinput> boot parameter to tell <classname>speakup</classname> which driver it should use. <replaceable>driver</replaceable> should be replaced by the driver code for your device (see <ulink url="&url-speakup-guide;">driver code list</ulink>). The textual version of the installer will then be automatically selected, and support for the speech synthesis device will be automatically installed on the target system.
nl: Apparatuur voor hardwarespraaksynthese kan niet automatisch herkend worden. U moet dus een opstartparameter <userinput>speakup.synth=<replaceable>stuurprogramma</replaceable></userinput> opgeven om <classname>speakup</classname> duidelijk te maken welk stuurprogramma gebruikt moet worden. <replaceable>stuurprogramma</replaceable> moet u vervangen door de stuurprogrammacode van uw apparaat (zie de <ulink url="&url-speakup-guide;">lijst met stuurprogrammacodes</ulink>). Automatisch zal dan de tekstversie van het installatiesysteem gekozen worden en op het doelsysteem zal automatisch ondersteuning voor het spraaksyntheseapparaat geïnstalleerd worden.

note: Tag: title
en: Board Devices
nl: Apparatuur op een kaart

note: Tag: para
en: Some accessibility devices are actual boards that are plugged inside the machine and that read text directly from the video memory. To get them to work framebuffer support must be disabled by using the <userinput arch="x86">vga=normal</userinput> <userinput>fb=false</userinput> boot parameter. This will however reduce the number of available languages.
nl: Sommige apparatuur voor toegankelijkheid heeft in feite de vorm van een kaart die binnenin de machine ingeplugd moet worden en die de tekst rechtstreeks leest uit het videogeheugen. Opdat dit soort apparaten zou werken moet u framebufferondersteuning uitzetten door de opstartparameter <userinput arch="x86">vga=normal</userinput> <userinput>fb=false</userinput> te gebruiken. Op die manier wordt het aantal ondersteunde talen wel beperkt.

note: Tag: para
en: If desired a textual version of the bootloader can be activated before adding the boot parameter by typing <userinput>h</userinput> &enterkey;.
nl: Desgewenst kan een tekstversie van de bootloader geactiveerd worden vooraleer de opstartparameter opgegeven wordt, door <userinput>h</userinput> &enterkey; te typen.

note: Tag: title
en: High-Contrast Theme
nl: Een stijl met verhoogd contrast

note: Tag: para
en: For users with low vision, the installer can use a high-contrast color theme that makes it more readable. To enable it, you can use the <quote>Accessible high contrast</quote> entry from the boot screen with the <userinput>d</userinput> shortcut, or append the <userinput>theme=dark</userinput> boot parameter.
nl: Voor gebruikers met een verminderd gezichtsvermogen bestaat de mogelijkheid om voor het installatiesysteem een kleurenschema met verhoogd contrast te kiezen, waardoor het beter leesbaar wordt. Om dit te activeren, kunt u de sneltoets <userinput>d</userinput> gebruiken om in het opstartscherm het item <quote>Accessible high contrast</quote> te selecteren, of u kunt <userinput>theme=dark</userinput> toevoegen als opstartparameter.

note: Tag: title
en: Zoom
nl: Zoomfunctie

note: Tag: para
en: For users with low vision, the graphical installer has a very basic zoom support: the <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>+</keycap></keycombo> and <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>-</keycap></keycombo> shortcuts increase and decrease the font size.
nl: Voor gebruikers met een verminderd gezichtsvermogen biedt het grafische installatiesysteem een erg basale zoomfunctie: met de sneltoetsen <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>+</keycap></keycombo> en <keycombo><keycap>Control</keycap> <keycap>-</keycap></keycombo> kunnen de letters groter en kleiner gemaakt worden.

note: Tag: title
en: Expert install, rescue mode, automated install
nl: Expertmodus, reparatiemodus, geautomatiseerde installatie

note: Tag: para
en: Expert, Rescue, and Automated installation choices are also available with accessibility support. To access them, one has to first enter the <quote>Advanced options</quote> submenu from the boot menu by typing <userinput>a</userinput>. When using a BIOS system (the boot menu will have beeped only once), this has to be followed by &enterkey; ; for UEFI systems (the boot menu will have beeped twice) that must not be done. Then, to enable speech synthesis, <userinput>s</userinput> can optionally be pressed (followed again by &enterkey; on BIOS systems but not on UEFI systems). From there, various shortcuts can be used: <userinput>x</userinput> for expert installation, <userinput>r</userinput> for rescue mode, or <userinput>a</userinput> for automated installation. Again these need to be followed by &enterkey; when using a BIOS system.
nl: De expertmodus en de reparatiemodus van het installatiesysteem en een geautomatiseerde installatie kunnen ook met toegankelijkheidsvoorzieningen uitgevoerd worden. Om ze te gebruiken moet men eerst naar het submenu <quote>Advanced options</quote> van het opstartmenu gaan door <userinput>a</userinput> te typen. Op een BIOS-systeem (het opstartmenu heeft dan slechts één bieptoon gegeven) moet u daarna op &enterkey; drukken. Bij UEFI-systemen (het opstartmenu heeft twee bieptonen gegeven) dient u dit niet te doen. Om nadien eventueel spraaksynthese te activeren moet u op <userinput>s</userinput> drukken (opnieuw gevolgd door &enterkey; op een BIOS-systeem maar niet op een UEFI-systeem). Vanaf dan kunnen verschillende sneltoetsen gebruikt worden: <userinput>x</userinput> voor een installatie in expertmodus, <userinput>r</userinput> voor de reparatiemodus en <userinput>a</userinput> voor een geautomatiseerde installatie. Op een BIOS-systeem moet u daarna telkens op &enterkey; drukken.

note: Tag: para
en: The automated install choice allows to install &debian; completely automatically by using preseeding, whose source can be entered after accessibility features get started. Preseeding itself is documented in <xref linkend="appendix-preseed"/>.
nl: De optie geautomatiseerde installatie laat toe om &debian; volledig automatisch te installeren via het gebruik van preseeding (vooraf ingestelde antwoorden), waarvan de vindplaats na het opstarten van de toegankelijkheidsvoorzieningen ingevoerd kan worden. Het gebruik van preseeding zelf wordt gedocumenteerd in <xref linkend="appendix-preseed"/>.

note: Tag: title
en: Accessibility of the installed system
nl: Toegankelijkheid van het geïnstalleerde systeem

note: Tag: para
en: Documentation on accessibility of the installed system is available on the <ulink url="&url-debian-wiki-accessibility;">Debian Accessibility wiki page</ulink>.
nl: Documentatie over de toegankelijkheid van een geïnstalleerd systeem is te vinden op de <ulink url="&url-debian-wiki-accessibility;">Wikipagina van Debian over toegankelijkheid</ulink>.

note: Tag: title
en: Boot Parameters
nl: Opstartparameters

note: Tag: para
en: Boot parameters are Linux kernel parameters which are generally used to make sure that peripherals are dealt with properly. For the most part, the kernel can auto-detect information about your peripherals. However, in some cases you'll have to help the kernel a bit.
nl: Opstartparameters zijn parameters voor de Linux kernel die over het algemeen gebruikt worden om ervoor te zorgen dat correct omgesprongen wordt met randapparatuur. In het merendeel van de gevallen kan de kernel zelf automatisch informatie over uw randapparatuur verzamelen. Maar in sommige gevallen moet u de kernel echter een beetje helpen.

note: Tag: para
en: If this is the first time you're booting the system, try the default boot parameters (i.e., don't try setting parameters) and see if it works correctly. It probably will. If not, you can reboot later and look for any special parameters that inform the system about your hardware.
nl: Als u het systeem voor het eerst opstart, kunt u dit best met de standaard opstartparameters proberen (d.w.z. zonder te proberen parameters in te stellen) en zien of de zaak correct werkt. En waarschijnlijk zal dit het geval zijn. Is dit niet zo, dan kunt u later opnieuw opstarten en uitkijken naar eventuele bijzondere parameters die het systeem over uw hardware kunnen informeren.

note: Tag: para
en: Information on many boot parameters can be found in the <ulink url="http://www.tldp.org/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html"> Linux BootPrompt HOWTO</ulink>, including tips for obscure hardware. This section contains only a sketch of the most salient parameters. Some common gotchas are included below in <xref linkend="boot-troubleshooting"/>.
nl: Over veel opstartparameters is informatie te vinden in de <ulink url="http://www.tldp.org/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html"> Linux BootPrompt HOWTO</ulink>, met inbegrip van tips voor obscure apparatuur. Dit onderdeel schetst enkel de meest in het oog springende parameters. Enkele veel voorkomende valkuilen worden hierna in <xref linkend="boot-troubleshooting"/> behandeld.

note: Tag: title
en: Boot serial console
nl: Opstart met seriële console

note: Tag: para
en: If you are booting with a serial console, generally the kernel will autodetect this. If you have a videocard (framebuffer) and a keyboard also attached to the computer which you wish to boot via serial console, you may have to pass the <userinput>console=<replaceable>device</replaceable></userinput> argument to the kernel, where <replaceable>device</replaceable> is a serial device of the target, which is usually something like <filename>ttyS0</filename>.
nl: Indien u met een seriële console opstart, zal de kernel die meestal automatisch herkennen. Indien de computer ook een grafische kaart (framebuffer) en een toetsenbord heeft, terwijl u hem via een seriële console wilt laten opstarten, zult u aan de kernel het argument <userinput>console=<replaceable>apparaat</replaceable></userinput> moeten doorgeven, waarbij <replaceable>apparaat</replaceable> een serieel apparaat van het doel is, wat gewoonlijk iets in de zin van <filename>ttyS0</filename> is.

note: Tag: para
en: You may need to specify parameters for the serial port, such as speed and parity, for instance <userinput>console=ttyS0,9600n8</userinput>; other typical speeds may be 57600 or 115200. Be sure to specify this option after <quote>---</quote>, so that it is copied into the bootloader configuration for the installed system (if supported by the installer for the bootloader).
nl: U zult mogelijk parameters moeten opgeven voor de seriële poort, zoals snelheid en pariteit, bijvoorbeeld <userinput>console=ttyS0,9600n8</userinput>. Andere gebruikelijke snelheden zijn 57600 en 115200. Zorg ervoor dat u deze optie specificeert na <quote>---</quote>, waardoor die gekopieerd wordt naar de configuratie van de bootloader van het geïnstalleerde systeem (als het installatiesysteem dit voor de bootloader ondersteunt).

note: Tag: para
en: In order to ensure the terminal type used by the installer matches your terminal emulator, the parameter <userinput>TERM=<replaceable>type</replaceable></userinput> can be added. Note that the installer only supports the following terminal types: <literal>linux</literal>, <literal>bterm</literal>, <literal>ansi</literal>, <literal>vt102</literal> and <literal>dumb</literal>. The default for serial console in &d-i; is <userinput>vt102</userinput>. If you are using an IPMI console, or a virtualization tool which does not provide conversion into such terminals types itself, e.g. QEMU/KVM, you can start it inside a <command>screen</command> session. That will indeed perform translation into the <literal>screen</literal> terminal type, which is very close to <literal>vt102</literal>.
nl: Om er voor te zorgen dat het terminaltype dat door het installatiesysteem gebruikt wordt, overeenkomt met uw terminal-emulator, kunt u de parameter <userinput>TERM=<replaceable>type</replaceable></userinput> gebruiken. Merk op dat het installatiesysteem enkel de volgende terminaltypes ondersteunt: <literal>linux</literal>, <literal>bterm</literal>, <literal>ansi</literal>, <literal>vt102</literal> en <literal>dumb</literal>. Voor een seriële console in &d-i; is de standaard <userinput>vt102</userinput>. Indien u een IPMI console of een virtualisatietoepassing gebruikt die zelf geen conversie naar dergelijke terminaltypes verzorgt, bijvoorbeeld QEMU/KVM, kunt u die opstarten binnenin een <command>screen</command>-sessie. Dat zal inderdaad voor een omslag naar het terminaltype <literal>screen</literal> zorgen, wat heel dicht bij het type <literal>vt102</literal> aanleunt.

note: Tag: title
en: &debian; Installer Parameters
nl: Parameters voor het installatiesysteem van &debian;

note: Tag: para
en: The installation system recognizes a few additional boot parameters<footnote> <para> With current kernels (2.6.9 or newer) you can use 32 command line options and 32 environment options. If these numbers are exceeded, the kernel will panic. Also there is a limit of 255 characters for the whole kernel command line, everything above this limit may be silently truncated. </para> </footnote> which may be useful.
nl: Het installatiesysteem herkent enkele bijkomende opstartparameters<footnote> <para> Met de huidige kernels (2.6.9 of recenter) kunt u 32 commandoregelopties en 32 omgevingsopties gebruiken. Indien deze aantallen overschreden worden, dan zal de kernel panikeren. Er staat ook een limiet van 255 lettertekens op de lengte van de volledige commandoregel voor de kernel. Alles wat deze limiet overschrijdt wordt stilzwijgend weggelaten. </para> </footnote> die handig kunnen zijn.

note: Tag: para
en: A number of parameters have a <quote>short form</quote> that helps avoid the limitations of the kernel command line options and makes entering the parameters easier. If a parameter has a short form, it will be listed in brackets behind the (normal) long form. Examples in this manual will normally use the short form too.
nl: Een aantal parameters hebben een <quote>verkorte vorm</quote>, hetgeen helpt om de beperkingen van de kernel inzake commandoregelopties te vermijden en het invoeren van parameters vergemakkelijkt. Indien een parameter een verkorte vorm heeft, zal die vermeld worden tussen haakjes achter de (normale) lange vorm. In deze handleiding zal de verkorte vorm gewoonlijk ook in de voorbeelden toegepast worden.

note: Tag: para
en: This parameter sets the lowest priority of messages to be displayed.
nl: Deze parameter definieert wat de minimale prioriteit moet zijn opdat meldingen op het scherm weergegeven zouden worden.

note: Tag: para
en: The default installation uses <userinput>priority=high</userinput>. This means that both high and critical priority messages are shown, but medium and low priority messages are skipped. If problems are encountered, the installer adjusts the priority as needed.
nl: Een standaardinstallatie gebruikt <userinput>priority=high</userinput>. Dit betekent dat meldingen die behoren tot de prioriteitsklassen hoog (high) en kritiek (critical) weergegeven zullen worden, maar dat de meldingen die behoren tot de prioriteitsklassen middelmatig (medium) en laag (low) weggelaten worden. Indien er zich problemen voordoen, past het installatiesysteem indien nodig de urgentie aan.

note: Tag: para
en: If you add <userinput>priority=medium</userinput> as boot parameter, you will be shown the installation menu and gain more control over the installation. When <userinput>priority=low</userinput> is used, all messages are shown (this is equivalent to the <emphasis>expert</emphasis> boot method). With <userinput>priority=critical</userinput>, the installation system will display only critical messages and try to do the right thing without fuss.
nl: Indien u <userinput>priority=medium</userinput> als opstartparameter opgeeft, zult u het installatiemenu te zien krijgen en zult u meer controle hebben over de installatie. Indien u <userinput>priority=low</userinput> gebruikt, worden alle meldingen weergegeven (dit is het equivalent van de opstartmethode <emphasis>expert</emphasis>). Bij <userinput>priority=critical</userinput> zal het installatiesysteem enkel kritieke meldingen weergeven en trachten zonder poespas de juiste beslissing te nemen.

note: Tag: para
en: This boot parameter controls the type of user interface used for the installer. The current possible parameter settings are: <itemizedlist> <listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=noninteractive</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=text</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=newt</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=gtk</userinput></para> </listitem> </itemizedlist> The default frontend is <userinput>DEBIAN_FRONTEND=newt</userinput>. <userinput>DEBIAN_FRONTEND=text</userinput> may be preferable for serial console installs. Some specialized types of install media may only offer a limited selection of frontends, but the <userinput>newt</userinput> and <userinput>text</userinput> frontends are available on most default install media. On architectures that support it, the graphical installer uses the <userinput>gtk</userinput> frontend.
nl: Deze opstartparameter controleert het type gebruikersinterface dat voor het installatiesysteem gebruikt wordt. Momenteel kunnen voor deze parameter de volgende instellingen gebruikt worden: <itemizedlist> <listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=noninteractive</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=text</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=newt</userinput></para> </listitem><listitem> <para><userinput>DEBIAN_FRONTEND=gtk</userinput></para> </listitem> </itemizedlist> Het standaard frontend is <userinput>DEBIAN_FRONTEND=newt</userinput>. <userinput>DEBIAN_FRONTEND=text</userinput> valt te verkiezen bij installaties via een seriële console. Sommige gespecialiseerde types installatiemedia hebben een gelimiteerd aantal beschikbare frontends, maar de frontends <userinput>newt</userinput> en <userinput>text</userinput> zijn op de meeste standaardinstallatiemedia beschikbaar. Op de architecturen die dit ondersteunen gebruikt het grafische installatiesysteem de frontend <userinput>gtk</userinput>.

note: Tag: para
en: Setting this boot parameter to 2 will cause the installer's boot process to be verbosely logged. Setting it to 3 makes debug shells available at strategic points in the boot process. (Exit the shells to continue the boot process.)
nl: Door deze opstartparameter op 2 in te stellen geeft u het installatiesysteem de opdracht om het opstartproces uitgebreid te loggen. Hem instellen op 3 maakt dat er op strategische punten in het opstartproces debug-shells beschikbaar worden. (Verlaat de shells om het opstartproces voort te zetten.)

note: Tag: para
en: This is the default.
nl: Dit is de standaardinstelling.

note: Tag: para
en: More verbose than usual.
nl: Omslachtiger dan gebruikelijk.

note: Tag: para
en: Lots of debugging information.
nl: Een hoop debug-informatie.

note: Tag: para
en: Shells are run at various points in the boot process to allow detailed debugging. Exit the shell to continue the boot.
nl: Op verschillende punten in het opstartproces wordt een shell gestart die toelaat om doorgedreven te debuggen. Verlaat de shell om het opstarten voort te zetten.

note: Tag: para
en: Causes the installer to send log messages to a remote syslog on the specified host and port as well as to a local file. If not specified, the port defaults to the standard syslog port 514.
nl: Doet het installatiesysteem de logberichten zowel naar een extern syslog-bestand op de opgegeven computer en poort als naar een lokaal bestand sturen. Indien het poortnummer niet opgegeven werd, wordt de standaard syslogpoort 514 gebruikt.

note: Tag: para
en: Can be used to force the installer to a lowmem level higher than the one the installer sets by default based on available memory. Possible values are 1 and 2. See also <xref linkend="lowmem"/>.
nl: Kan gebruikt worden om het installatiesysteem te dwingen om een strengere norm voor weinig geheugen te hanteren dan het standaard geneigd is in te stellen op basis van het beschikbaar geheugen. Mogelijke waarden zijn 1 en 2. Zie ook <xref linkend="lowmem"/>.

note: Tag: para
en: Prevents the installer from offering interactive shells on tty2 and tty3. Useful for unattended installations where physical security is limited.
nl: Verhindert dat het installatiesysteem een interactieve shell ter beschikking stelt op tty2 en tty3. Nuttig voor onbemande installaties met een beperkte fysieke beveiliging.

note: Tag: para
en: Some architectures use the kernel framebuffer to offer installation in a number of languages. If framebuffer causes a problem on your system you can disable the feature using the parameter <userinput arch="x86">vga=normal</userinput> <userinput>fb=false</userinput>. Problem symptoms are error messages about bterm or bogl, a blank screen, or a freeze within a few minutes after starting the install.
nl: Sommige architecturen maken gebruik van de framebuffer van de kernel om de installatie in een aantal talen aan te bieden. Indien de framebuffer op uw systeem voor problemen zorgt, kunt u die functionaliteit uitschakelen door de parameter <userinput arch="x86">vga=normal</userinput> <userinput>fb=false</userinput> te gebruiken. Symptomen van het probleem zijn foutmeldingen in verband met bterm en bogl, een leeg scherm of het vastlopen van de computer binnen enkele minuten na het starten van de installatie.

note: Tag: para
en: A theme determines how the user interface of the installer looks (colors, icons, etc.). Which themes are available may differ per frontend. Currently both the newt and gtk frontend have (apart from the default look) only one additional theme named <quote>dark</quote> theme, which was designed for visually impaired users. Set this theme by booting with <userinput>theme=<replaceable>dark</replaceable></userinput> (there is also the keyboard shortcut <userinput>d</userinput> for this in the boot menu).
nl: Een stijl bepaalt hoe de gebruikersinterface van het installatiesysteem er uitziet (kleuren, iconen, enz.). Welke stijlen beschikbaar zijn, verschilt per frontend. Momenteel hebben zowel de frontend newt als de frontend gtk (naast het standaard uiterlijk) enkel één extra stijl, met <quote>dark</quote> als naam, welke ontworpen is voor gebruikers met een visuele beperking. Stel deze stijl in door op te starten met <userinput>theme=<replaceable>dark</replaceable></userinput> (hiervoor kan in het opstartmenu ook de toetsenbord-sneltoets <userinput>d</userinput> gebruikt worden).

note: Tag: para
en: By default, the &d-i; automatically probes for network configuration via IPv6 autoconfiguration and DHCP. If the probe succeeds, you won't have a chance to review and change the obtained settings. You can get to the manual network setup only in case the automatic configuration fails.
nl: Standaard probeert &d-i; het netwerk automatisch te configureren via IPv6-autoconfiguratie en DHCP. Indien dit slaagt krijgt u niet de kans de verkregen instellingen na te kijken en te veranderen. U komt enkel uit bij het handmatig instellen van het netwerk in het geval de automatische configuratie mislukt.

note: Tag: para
en: If you have an IPv6 router or a DHCP server on your local network, but want to avoid them because e.g. they give wrong answers, you can use the parameter <userinput>netcfg/disable_autoconfig=true</userinput> to prevent any automatic configuration of the network (neither v4 nor v6) and to enter the information manually.
nl: Indien u op uw lokaal netwerk een IPv6-router of een DHCP-server heeft die u wenst te vermijden, bijvoorbeeld omdat ze verkeerde antwoorden geven, kunt u de parameter <userinput>netcfg/disable_autoconfig=true</userinput> gebruiken om te verhinderen dat er een automatische configuratie van het netwerk (niet voor v4 en evenmin voor v6) plaats vindt en om de informatie handmatig te kunnen invoeren.

note: Tag: para
en: Set to <userinput>false</userinput> to prevent starting PCMCIA services, if that causes problems. Some laptops are well known for this misbehavior.
nl: Stel dit in op <userinput>false</userinput> om te voorkomen dat PCMCIA-diensten opgestart worden indien dat problemen veroorzaakt. Sommige laptops staan erom bekend zich slecht te gedragen op dit punt.

note: Tag: para
en: Specify the url to a preconfiguration file to download and use for automating the install. See <xref linkend="automatic-install"/>.
nl: Geef de url op van een te downloaden bestand met vooraf ingestelde configuraties om dat te gebruiken bij een automatische installatie. Zie <xref linkend="automatic-install"/>.

note: Tag: para
en: Specify the path to a preconfiguration file to load for automating the install. See <xref linkend="automatic-install"/>.
nl: Geef het pad op naar een te laden bestand met vooraf ingestelde configuraties om dat te gebruiken bij een automatische installatie. Zie <xref linkend="automatic-install"/>.

note: Tag: para
en: Set to <userinput>true</userinput> to display questions even if they have been preseeded. Can be useful for testing or debugging a preconfiguration file. Note that this will have no effect on parameters that are passed as boot parameters, but for those a special syntax can be used. See <xref linkend="preseed-seenflag"/> for details.
nl: Stel dit in op <userinput>true</userinput> om de vragen te tonen, ook al zijn de antwoorden in een antwoordbestand opgenomen. Kan nuttig zijn om een bestand met vooraf ingestelde configuraties te testen of op fouten te onderzoeken. Merk op dat dit geen effect zal hebben op parameters die als opstartparameters opgegeven werden, maar voor hen kan een bijzondere syntaxis gebruikt worden. Zie <xref linkend="preseed-seenflag"/> voor details.

note: Tag: para
en: Delay questions that are normally asked before preseeding is possible until after the network is configured. See <xref linkend="preseed-auto"/> for details about using this to automate installs.
nl: Stel vragen die normaal gezien gesteld worden vooraleer het doorgeven van antwoorden via een antwoordbestand mogelijk is, uit tot na de netwerkconfiguratie. Zie <xref linkend="preseed-auto"/> voor meer informatie over hoe u dit gebruikt met het oog op het automatiseren van installaties.

note: Tag: para
en: During installations from serial or management console, the regular virtual consoles (VT1 to VT6) are normally disabled in <filename>/etc/inittab</filename>. Set to <userinput>true</userinput> to prevent this.
nl: Tijdens een installatie vanaf een seriële of een Management Console, worden de reguliere consoles (VT1 tot VT6) normaal gezien uitgeschakeld in <filename>/etc/inittab</filename>. Stel dit in op <userinput>true</userinput> om dit te voorkomen.

note: Tag: para
en: By default, before rebooting, &d-i; automatically ejects the optical media used during the installation. This can be unnecessary if the system does not automatically boot off such media. In some cases it may even be undesirable, for example if the optical drive cannot reinsert the media itself and the user is not there to do it manually. Many slot loading, slim-line, and caddy style drives cannot reload media automatically.
nl: Standaard werpt &d-i; de tijdens de installatie gebruikte optische media uit vooraleer er herstart wordt. Als het systeem niet automatisch opstart vanaf dergelijke media is dit onnodig. In sommige gevallen kan het zelfs onwenselijk zijn, bijvoorbeeld als het optische station het medium niet zelf terug kan plaatsen en de gebruiker niet aanwezig is om dit handmatig te doen. Veel sleufstations en stations van het slim-line- of caddy-type kunnen media niet automatisch terugplaatsen.

note: Tag: para
en: Set to <userinput>false</userinput> to disable automatic ejection, and be aware that you may need to ensure that the system does not automatically boot from the optical drive after the initial installation.
nl: Stel in op <userinput>false</userinput> om het automatisch uitwerpen uit te schakelen. U moet er wel rekening mee houden dat u moet kunnen verzekeren dat het systeem niet automatisch opstart vanaf het optisch station na de initiële installatie.

note: Tag: para
en: By setting this option to <userinput>false</userinput>, the package management system will be configured to not automatically install <quote>Recommends</quote>, both during the installation and for the installed system. See also <xref linkend="di-install-base"/>.
nl: Door deze optie in te stellen op <userinput>false</userinput> wordt het pakketbeheersysteem ingesteld om pakketten die tot de categorie <quote>Recommends</quote> (aangeraden) behoren, niet automatisch te installeren tijdens het installatieproces en op het geïnstalleerde systeem. Zie ook <xref linkend="di-install-base"/>.

note: Tag: para
en: Note that this option allows to have a leaner system, but can also result in features being missing that you might normally expect to be available. You may have to manually install some of the recommended packages to obtain the full functionality you want. This option should therefore only be used by very experienced users.
nl: Merk op dat deze optie het mogelijk maakt om een compacter systeem te hebben, maar dat het gevolg ook kan zijn dat bepaalde functies ontbreken die u normaal gezien wel verwacht. Misschien zult u bepaalde van de aanbevolen pakketten handmatig moeten installeren om de door u gewenste volle functionaliteit te verkrijgen. Daarom zou deze optie enkel gebruikt moeten worden door zeer ervaren gebruikers.

note: Tag: para
en: By default the installer requires that repositories be authenticated using a known gpg key. Set to <userinput>true</userinput> to disable that authentication. <emphasis role="bold">Warning: insecure, not recommended.</emphasis>
nl: Standaard vereist het installatiesysteem dat pakketbronnen geauthenticeerd worden met een gekende gpg-sleutel. Stel dit in op <userinput>true</userinput> om die authenticatie uit te schakelen. <emphasis role="bold">Waarschuwing: onveilig, niet aanbevolen.</emphasis>

note: Tag: para
en: This parameter should already be set to a correct value where needed; set it only it you see errors during the boot that indicate the ramdisk could not be loaded completely. The value is in kB.
nl: Deze parameter zou waar nodig reeds ingesteld moeten zijn op een correcte waarde. Stel hem enkel in indien u tijdens het opstarten foutmeldingen ziet die erop wijzen dat de ramschijf niet volledig geladen kon worden. Deze waarde wordt in kB uitgedrukt.

note: Tag: para
en: Set to <userinput>true</userinput> to enter rescue mode rather than performing a normal installation. See <xref linkend="rescue"/>.
nl: Stel in op <userinput>true</userinput> om naar de reparatiemodus te gaan in plaats van een normale installatie uit te voeren. Zie <xref linkend="rescue"/>.

note: Tag: title
en: Using boot parameters to answer questions
nl: Het gebruik van opstartparameters om op vragen te antwoorden

note: Tag: para
en: With some exceptions, a value can be set at the boot prompt for any question asked during the installation, though this is only really useful in specific cases. General instructions how to do this can be found in <xref linkend="preseed-bootparms"/>. Some specific examples are listed below.
nl: Op enkele uitzonderingen na kan voor elke tijdens de installatie gestelde vraag een waarde ingesteld worden aan de opstartprompt. Dit is evenwel enkel in specifieke situaties echt nuttig. Algemene instructies over de manier waarop u dit doet, vindt u in <xref linkend="preseed-bootparms"/>. Enkele specifieke voorbeelden worden hierna vermeld.

note: Tag: para
en: There are two ways to specify the language, country and locale to use for the installation and the installed system.
nl: Er bestaan twee manieren om de taal, het land en het taalgebied die voor de installatie en het geïnstalleerde systeem gebruikt moeten worden, in te stellen.

note: Tag: para
en: The first and easiest is to pass only the parameter <literal>locale</literal>. Language and country will then be derived from its value. You can for example use <userinput>locale=de_CH.UTF-8</userinput> to select German as language and Switzerland as country (<literal>de_CH.UTF-8</literal> will be set as default locale for the installed system). Limitation is that not all possible combinations of language, country and locale can be achieved this way.
nl: De eerste en gemakkelijkste manier is om enkel de parameter <literal>locale</literal> (taalgebied) op te geven. Taal en land worden dan van deze waarde afgeleid. U kunt bijvoorbeeld <userinput>locale=de_CH.UTF-8</userinput> gebruiken om Duits als taal te kiezen en Zwitserland als land (<literal>de_CH.UTF-8</literal> zal als het standaard taalgebied (locale) ingesteld worden op het geïnstalleerde systeem). De beperking zit in het feit dat op deze manier niet alle mogelijke combinaties van taal, land en taalgebied uitgedrukt kunnen worden.

note: Tag: para
en: The second, more flexible option is to specify <literal>language</literal> and <literal>country</literal> separately. In this case <literal>locale</literal> can optionally be added to specify a specific default locale for the installed system. Example: <userinput>language=en country=DE locale=en_GB.UTF-8</userinput>.
nl: De tweede meer flexibele optie is om <literal>language</literal> (taal) en <literal>country</literal> (land) apart op te geven. In dat geval kan eventueel ook <literal>locale</literal> (taalgebied) opgegeven worden om een specifiek standaardtaalgebied voor het geïnstalleerde systeem in te stellen. Bijvoorbeeld: <userinput>language=en country=DE locale=en_GB.UTF-8</userinput>.

note: Tag: para
en: Can be used to automatically load installer components that are not loaded by default. Examples of optional components that may be useful are <classname>openssh-client-udeb</classname> (so you can use <command>scp</command> during the installation)<phrase arch="not-s390"> and <classname>ppp-udeb</classname> (see <xref linkend="pppoe"/>)</phrase>.
nl: Kan gebruikt worden om automatisch componenten van het installatiesysteem te laden die niet standaard geladen worden. Voorbeelden van facultatieve componenten die nuttig kunnen zijn, zijn <classname>openssh-client-udeb</classname> (waardoor u tijdens de installatie <command>scp</command> kunt gebruiken)<phrase arch="not-s390"> en <classname>ppp-udeb</classname> (zie <xref linkend="pppoe"/>)</phrase>.

note: Tag: para
en: Set to <userinput>true</userinput> if you want to disable IPv6 autoconfiguration and DHCP and instead force static network configuration.
nl: Stel dit in op <userinput>true</userinput> als u IPv6-autoconfiguratie en DHCP wilt uitschakelen en in plaats daarvan een statische netwerkconfiguratie wilt afdwingen.

note: Tag: para
en: By default the installer will use the http protocol to download files from &debian; mirrors and changing that to ftp is not possible during installations at normal priority. By setting this parameter to <userinput>ftp</userinput>, you can force the installer to use that protocol instead. Note that you cannot select an ftp mirror from a list, you have to enter the hostname manually.
nl: Standaard maakt het installatiesysteem gebruik van het http-protocol voor het downloaden van bestanden van &debian; spiegelservers. En tijdens een installatie op een gewoon prioriteitsniveau is het niet mogelijk om dit te veranderen naar ftp. Door deze parameter in te stellen op <userinput>ftp</userinput> kunt u het installatiesysteem dwingen om van dat protocol gebruik te maken. Merk op dat u geen ftp-spiegelserver kunt selecteren uit een lijst en dat u die computernaam dan handmatig zult moeten instellen.

note: Tag: para
en: Can be used to select tasks that are not available from the interactive task list, such as the <literal>kde-desktop</literal> task. See <xref linkend="pkgsel"/> for additional information.
nl: Kan gebruikt worden om taken te selecteren die niet voorkomen in de interactieve takenlijst, zoals de taak <literal>kde-desktop</literal>. Zie <xref linkend="pkgsel"/> voor bijkomende informatie.

note: Tag: title
en: Passing parameters to kernel modules
nl: Parameters doorgeven aan kernelmodules

note: Tag: para
en: If drivers are compiled into the kernel, you can pass parameters to them as described in the kernel documentation. However, if drivers are compiled as modules and because kernel modules are loaded a bit differently during an installation than when booting an installed system, it is not possible to pass parameters to modules as you would normally do. Instead, you need to use a special syntax recognized by the installer which will then make sure that the parameters are saved in the proper configuration files and will thus be used when the modules are actually loaded. The parameters will also be propagated automatically to the configuration for the installed system.
nl: Voor stuurprogramma's die in de kernel gecompileerd werden, kunt u parameters doorgeven zoals beschreven wordt in de documentatie bij de kernel. Indien een stuurprogramma evenwel als module gecompileerd werd en omdat kernelmodules tijdens een installatie iets anders geladen worden dan het geval is bij een geïnstalleerd systeem, is het niet mogelijk om op de gebruikelijke manier parameters door te geven aan modules. In de plaats daarvan moet u een speciale syntaxis gebruiken die door het installatiesysteem herkend wordt. Het installatiesysteem draagt er dan zorg voor dat de parameters in de passende configuratiebestanden opgeslagen worden, zodat ze gebruikt zullen worden als de modules effectief geladen worden. De parameters zullen ook automatisch doorgegeven worden aan de configuratie-instellingen van het geïnstalleerde systeem.

note: Tag: para
en: Note that it is now quite rare that parameters need to be passed to modules. In most cases the kernel will be able to probe the hardware present in a system and set good defaults that way. However, in some situations it may still be needed to set parameters manually.
nl: Merk op dat het tegenwoordig zelden nodig is om parameters door te geven aan modules. In de meeste gevallen zal de kernel in staat zijn om de in het systeem aanwezige hardware te herkennen en op die manier goede standaardwaarden in te stellen. Toch kan het in sommige situaties nog steeds nodig zijn om parameters handmatig in te stellen.

note: Tag: para
en: The syntax to use to set parameters for modules is: <informalexample><screen>
    <replaceable>module_name</replaceable>.<replaceable>parameter_name</replaceable>=<replaceable>value</replaceable>
    </screen></informalexample> If you need to pass multiple parameters to the same or different modules, just repeat this. For example, to set an old 3Com network interface card to use the BNC (coax) connector and IRQ 10, you would pass:
nl: De syntaxis die u moet gebruiken om parameters in te stellen voor modules is: <informalexample><screen>
    <replaceable>module_naam</replaceable>.<replaceable>parameter_naam</replaceable>=<replaceable>waarde</replaceable>
    </screen></informalexample> Indien u aan dezelfde of aan verschillende modules meerdere parameters moet doorgeven, moet u deze werkwijze gewoon herhalen. Om bijvoorbeeld in te stellen dat een oude 3Com-netwerkkaart de BNC (coax) connector en IRQ 10 moet gebruiken, zou u doorgeven:

note: Tag: title
en: Blacklisting kernel modules
nl: Kernel modules op een zwarte lijst plaatsen

note: Tag: para
en: Sometimes it may be necessary to blacklist a module to prevent it from being loaded automatically by the kernel and udev. One reason could be that a particular module causes problems with your hardware. The kernel also sometimes lists two different drivers for the same device. This can cause the device to not work correctly if the drivers conflict or if the wrong driver is loaded first.
nl: Soms kan het nodig zijn om een module op de zwarte lijst te plaatsen om te voorkomen dat ze automatisch geladen wordt door de kernel en udev. Een mogelijke reden kan zijn dat een specifieke module op uw hardware voor problemen zorgt. Soms vermeldt de kernel ook twee verschillende stuurprogramma's voor hetzelfde apparaat. Dit kan tot gevolg hebben dat het apparaat niet correct werkt als de twee stuurprogramma's tegenstrijdig zijn of als het verkeerde stuurprogramma eerst geladen werd.

note: Tag: para
en: You can blacklist a module using the following syntax: <userinput><replaceable>module_name</replaceable>.blacklist=yes</userinput>. This will cause the module to be blacklisted in <filename>/etc/modprobe.d/blacklist.local</filename> both during the installation and for the installed system.
nl: U kunt een module op de zwarte lijst plaatsen met de volgende syntaxis: <userinput><replaceable>module_naam</replaceable>.blacklist=yes</userinput>. Dit leidt ertoe dat de module op de zwarte lijst geplaatst wordt in<filename>/etc/modprobe.d/blacklist.local</filename> zowel tijdens de installatie als op het geïnstalleerd systeem.

note: Tag: para
en: Note that a module may still be loaded by the installation system itself. You can prevent that from happening by running the installation in expert mode and unselecting the module from the list of modules displayed during the hardware detection phases.
nl: Merk op dat een module nog steeds geladen kan worden door het installatiesysteem zelf. U kunt dit voorkomen door de installatie in expertmodus uit te voeren en de module te verwijderen uit de lijst van modules die weergegeven wordt tijdens de fase van apparaatherkenning.

note: Tag: title
en: Troubleshooting the Installation Process
nl: Probleemanalyse bij het installatieproces

note: Tag: title
en: Reliability of optical media
nl: Betrouwbaarheid van optische media

note: Tag: para
en: Sometimes, especially with older drives, the installer may fail to boot from an optical disc. The installer may also &mdash; even after booting successfully from such disc &mdash; fail to recognize the disc or return errors while reading from it during the installation.
nl: Soms kan het gebeuren, vooral bij oudere stations, dat het installatiesysteem er niet in slaagt op te starten vanaf een optische schijf. Het is ook mogelijk &mdash; zelfs nadat met succes opgestart werd vanaf een dergelijke schijf &mdash; dat het installatiesysteem er niet in slaagt de schijf te herkennen of foutmeldingen produceert bij het lezen van de schijf tijdens de installatie.

note: Tag: para
en: There are many different possible causes for these problems. We can only list some common issues and provide general suggestions on how to deal with them. The rest is up to you.
nl: Er kunnen veel verschillende mogelijke oorzaken zijn voor deze problemen. We kunnen enkel enige courante problemen vermelden en algemene suggesties geven over hoe ermee om te gaan. De rest laten we aan u over.

note: Tag: para
en: There are two very simple things that you should try first.
nl: Eerst zou u twee heel eenvoudige dingen moeten proberen.

note: Tag: para
en: If the disc does not boot, check that it was inserted correctly and that it is not dirty.
nl: Indien er niet opgestart wordt vanaf de schijf, moet u nagaan of die wel correct in het station geplaatst werd en of zij niet vuil is.

note: Tag: para
en: If the installer fails to recognize the disc, try just running the option <menuchoice> <guimenuitem>Detect and mount installation media</guimenuitem> </menuchoice> a second time. Some DMA related issues with very old CD-ROM drives are known to be resolved in this way.
nl: Indien het installatiesysteem er niet in slaagt de schijf te herkennen, moet u gewoon nog een tweede keer de optie <menuchoice> <guimenuitem>Installatiemedia detecteren en aankoppelen</guimenuitem> </menuchoice> uitproberen. Het is bekend dat sommige DMA-gerelateerde problemen bij erg oude CD-stations op die manier opgelost raken.

note: Tag: para
en: If this does not work, then try the suggestions in the subsections below. Most, but not all, suggestions discussed there are valid for CD-ROM and DVD.
nl: Indien dit niet helpt, kunt u de suggesties uit de onderstaande paragrafen uitproberen. De meeste, hoewel niet alle, hierna behandelde suggesties gelden zowel voor CD als voor DVD.

note: Tag: para
en: If you cannot get the installation working from optical disc, try one of the other installation methods that are available.
nl: Indien u er niet in slaagt de installatie vanaf een optische schijf op gang te krijgen, moet u het met een van de andere mogelijke installatiemethodes proberen.

note: Tag: title
en: Common issues
nl: Gebruikelijke problemen

note: Tag: para
en: Some older CD-ROM drives do not support reading from discs that were burned at high speeds using a modern CD writer.
nl: Sommige oudere CD-stations slagen er niet in om schijven te lezen die aan een hoge snelheid gebrand werden door een moderne CD-writer.

note: Tag: para
en: Some very old CD-ROM drives do not work correctly if <quote>direct memory access</quote> (DMA) is enabled for them.
nl: Sommige zeer oude CD-stations werken niet correct als voor hen <quote>direct memory access</quote> (DMA) gebruikt wordt.

note: Tag: title
en: How to investigate and maybe solve issues
nl: Problemen onderzoeken en ze eventueel oplossen

note: Tag: para
en: If the optical disc fails to boot, try the suggestions listed below.
nl: Indien het niet lukt om met de optische schijf op te starten, probeer dan de hierna vermelde suggesties.

note: Tag: para
en: Check that your BIOS/UEFI actually supports booting from optical disc (only an issue for very old systems) and that booting from such media is enabled in the BIOS/UEFI.
nl: Ga na of uw BIOS/UEFI effectief het opstarten vanaf een optische schijf ondersteunt (kan enkel een probleem zijn op zeer oude systemen) en dat het opstarten vanaf dergelijke media in het BIOS/UEFI geactiveerd is.

note: Tag: para
en: If you downloaded an iso image, check that the md5sum of that image matches the one listed for the image in the <filename>MD5SUMS</filename> file that should be present in the same location as where you downloaded the image from. <informalexample><screen>
    $ md5sum <replaceable>debian-testing-i386-netinst.iso</replaceable>
    a20391b12f7ff22ef705cee4059c6b92  <replaceable>debian-testing-i386-netinst.iso</replaceable>
    </screen></informalexample> Next, check that the md5sum of the burned disc matches as well. The following command should work. It uses the size of the image to read the correct number of bytes from the disc.
nl: Indien u een ISO-image downloadde, controleer dan of de md5sum van dat image overeenkomt met dat wat voor dat image in het bestand <filename>MD5SUMS</filename> vermeld staat. Dat bestand zou te vinden moeten zijn op dezelfde plaats waar u het image downloadde. <informalexample><screen>
    $ md5sum <replaceable>debian-testing-i386-netinst.iso</replaceable>
    a20391b12f7ff22ef705cee4059c6b92  <replaceable>debian-testing-i386-netinst.iso</replaceable>
    </screen></informalexample> Ga vervolgens na of ook de md5sum van de gebrande schijf ermee overeenkomt. Het volgende commando zou moeten werken. Het maakt gebruik van de grootte van het image om het correct aantal bytes van de schijf te lezen.

note: Tag: para
en: If, after the installer has been booted successfully, the disc is not detected, sometimes simply trying again may solve the problem. If you have more than one optical drive, try changing the disc to the other drive. If that does not work or if the disc is recognized but there are errors when reading from it, try the suggestions listed below. Some basic knowledge of &arch-kernel; is required for this. To execute any of the commands, you should first switch to the second virtual console (VT2) and activate the shell there.
nl: Als, nadat het installatiesysteem met succes opgestart werd, de schijf niet herkend wordt, kan het probleem soms eenvoudig opgelost worden door nog eens te proberen. Indien u meer dan één optisch station heeft, probeer de schijf dan eens in het andere station te plaatsen. Indien dat niet helpt, of indien de schijf herkend wordt maar er bij het lezen ervan foutmeldingen komen, moet u de hieronder vermelde suggesties proberen. Daarvoor is enige basiskennis van &arch-kernel; nodig. Om deze commando's uit te voeren, moet u eerst naar de tweede virtuele console (VT2) gaan en daar de shell activeren.

note: Tag: para
en: Switch to VT4 or view the contents of <filename>/var/log/syslog</filename> (use <command>nano</command> as editor) to check for any specific error messages. After that, also check the output of <command>dmesg</command>.
nl: Ga naar VT4 of bekijk de inhoud van <filename>/var/log/syslog</filename> (gebruik de editor <command>nano</command>) om eventuele specifieke foutmeldingen op te sporen. Kijk nadien ook de uitvoer na van <command>dmesg</command>.

note: Tag: para
en: Check in the output of <command>dmesg</command> if your optical drive was recognized. You should see something like (the lines do not necessarily have to be consecutive): <informalexample><screen>
    ata1.00: ATAPI: MATSHITADVD-RAM UJ-822S, 1.61, max UDMA/33
    ata1.00: configured for UDMA/33
    scsi 0:0:0:0: CD-ROM            MATSHITA DVD-RAM UJ-822S  1.61 PQ: 0 ANSI: 5
    sr0: scsi3-mmc drive: 24x/24x writer dvd-ram cd/rw xa/form2 cdda tray
    cdrom: Uniform CD-ROM driver Revision: 3.20
    </screen></informalexample> If you don't see something like that, chances are the controller your drive is connected to was not recognized or may be not supported at all. If you know what driver is needed for the controller, you can try loading it manually using <command>modprobe</command>.
nl: Ga in de uitvoer van <command>dmesg</command> na of uw optisch station herkend werd. U zou iets moeten vinden in de zin van (de regels moeten niet noodzakelijk na elkaar komen): <informalexample><screen>
    ata1.00: ATAPI: MATSHITADVD-RAM UJ-822S, 1.61, max UDMA/33
    ata1.00: configured for UDMA/33
    scsi 0:0:0:0: CD-ROM            MATSHITA DVD-RAM UJ-822S  1.61 PQ: 0 ANSI: 5
    sr0: scsi3-mmc drive: 24x/24x writer dvd-ram cd/rw xa/form2 cdda tray
    cdrom: Uniform CD-ROM driver Revision: 3.20
    </screen></informalexample> Indien u niets dergelijks vindt, is het mogelijk dat de controller waarmee uw station verbonden is, niet herkend werd of zelfs helemaal niet ondersteund wordt. Indien u weet welk stuurprogramma er nodig is voor de controller, kunt u het handmatig proberen laden met <command>modprobe</command>.

note: Tag: para
en: Check that there is a device node for your optical drive under <filename>/dev/</filename>. In the example above, this would be <filename>/dev/sr0</filename>. There should also be a <filename>/dev/cdrom</filename>.
nl: Ga na of er voor uw optisch station onder <filename>/dev/</filename> een 'device node' (apparaatbestand) bestaat. In het bovenstaande voorbeeld is dit <filename>/dev/sr0</filename>. Er zou ook een <filename>/dev/cdrom</filename> moeten bestaan.

note: Tag: para
en: Use the <command>mount</command> command to check if the optical disc is already mounted; if not, try mounting it manually: <informalexample><screen>
    $ mount /dev/<replaceable>hdc</replaceable> /cdrom
    </screen></informalexample> Check if there are any error messages after that command.
nl: Gebruik het commando <command>mount</command> om na te gaan of de optische schijf reeds aangekoppeld is. Indien dit niet het geval is, moet u proberen deze handmatig aan te koppelen: <informalexample><screen>
    $ mount /dev/<replaceable>hdc</replaceable> /cdrom
    </screen></informalexample> Ga na of dit commando eventueel aanleiding geeft tot foutmeldingen.

note: Tag: para
en: Check if DMA is currently enabled: <informalexample><screen>
    $ cd /proc/<replaceable>ide</replaceable>/<replaceable>hdc</replaceable>
    $ grep using_dma settings
    using_dma      1       0       1       rw
    </screen></informalexample> A <quote>1</quote> in the first column after <literal>using_dma</literal> means it is enabled. If it is, try disabling it: <informalexample><screen>
    $ echo -n "using_dma:0" &gt;settings
    </screen></informalexample> Make sure that you are in the directory for the device that corresponds to your optical drive.
nl: Ga na of DMA momenteel geactiveerd is: <informalexample><screen>
    $ cd /proc/<replaceable>ide</replaceable>/<replaceable>hdc</replaceable>
    $ grep using_dma settings
    using_dma      1       0       1       rw
    </screen></informalexample> Een <quote>1</quote> in de eerste kolom na <literal>using_dma</literal> wijst erop dat het geactiveerd is. Indien dit het geval is moet u proberen het te deactiveren: <informalexample><screen>
    $ echo -n "using_dma:0" &gt;settings
    </screen></informalexample> Zorg ervoor dat u zich bevindt in de map van het apparaat dat met uw optisch station overeenkomt.

note: Tag: para
en: If there are any problems during the installation, try checking the integrity of the installation media using the option near the bottom of the installer's main menu. This option can also be used as a general test if the disc can be read reliably.
nl: Indien er zich tijdens de installatie problemen voordoen, moet u de integriteit van de installatiemedia proberen na te gaan met behulp van de optie die u vindt ergens onderaan in het hoofdmenu van het installatiesysteem. Deze optie kan ook gebruikt worden als algemene test om na te gaan of de schijf op een betrouwbare wijze gelezen kan worden.

note: Tag: title
en: Boot Configuration
nl: De configuratie van het opstartproces

note: Tag: para
en: If you have problems and the kernel hangs during the boot process, doesn't recognize peripherals you actually have, or drives are not recognized properly, the first thing to check is the boot parameters, as discussed in <xref linkend="boot-parms"/>.
nl: Indien u problemen ervaart en de kernel gaat hangen tijdens het opstartproces, of bepaalde randapparaten die u wel degelijk heeft, niet herkent, of stations niet correct aanspreekt, is het eerste wat u moet doen, de opstartparameters controleren, zoals besproken wordt in <xref linkend="boot-parms"/>.

note: Tag: para
en: In some cases, malfunctions can be caused by missing device firmware (see <xref linkend="hardware-firmware"/> and <xref linkend="loading-firmware"/>).
nl: In sommige gevallen kan het slecht functioneren te wijten zijn aan het feit dat er firmware ontbreekt voor het apparaat (zie <xref linkend="hardware-firmware"/> en <xref linkend="loading-firmware"/>).

note: Tag: para
en: If software speech synthesis does not work, there is most probably an issue with your sound board, usually because either the driver for it is not included in the installer, or because it has unusual mixer level names which are set to muted by default. You should thus submit a bug report which includes the output of the following commands, run on the same machine from a Linux system which is known to have sound working (e.g., a live CD).
nl: Indien de softwarematige spraaksynthese niet werkt, is de kans het grootst dat er een probleem is met uw geluidskaart. Gewoonlijk is dat dan ofwel een stuurprogramma dat niet aanwezig is in het installatiesysteem, ofwel een stuurprogramma dat ongebruikelijke namen gebruikt om het geluidsniveau voor de mixer aan te geven en die worden standaard op stil gezet. In een dergelijk geval zou u dus een bugrapport moeten opsturen met daarin de uitvoer van de volgende commando's. Dit moet op dezelfde machine gebeuren en vanuit een Linux-systeem met werkend geluid (bijv. een live-CD).

note: Tag: title
en: Common &arch-title; Installation Problems
nl: Gebruikelijke installatieproblemen bij &arch-title;

note: Tag: para
en: There are some common installation problems that can be solved or avoided by passing certain boot parameters to the installer.
nl: Sommige gebruikelijke installatieproblemen kunnen opgelost of vermeden worden door bepaalde opstartparameters door te geven aan het installatiesysteem.

note: Tag: para
en: If your screen begins to show a weird picture while the kernel boots, eg. pure white, pure black or colored pixel garbage, your system may contain a problematic video card which does not switch to the framebuffer mode properly. Then you can use the boot parameter <userinput>fb=false</userinput> to disable the framebuffer console. Only a reduced set of languages will be available during the installation due to limited console features. See <xref linkend="boot-parms"/> for details.
nl: Indien uw systeem bij het opstarten van de kernel een vreemd beeld begint te vertonen, bijv. een volledig wit of volledig zwart scherm of een rommelige boel kleurrijke pixels, dan is het mogelijk dat er een problematische videokaart insteekt die niet correct naar framebuffermodus overschakelt. U kunt dan de opstartparameter <userinput>fb=false</userinput> gebruiken om de framebufferconsole uit te zetten. Tijdens de installatie zullen dan slechts een bepekt aantal talen ter beschikking staan wegens de beperkte consolefunctionaliteit. Zie <xref linkend="boot-parms"/> voor details.

note: Tag: title
en: System Freeze During the PCMCIA Configuration Phase
nl: Het vastlopen van het systeem in de fase van de PCMCIA-configuratie

note: Tag: para
en: Some very old laptop models produced by Dell are known to crash when PCMCIA device detection tries to access some hardware addresses. Other laptops may display similar problems. If you experience such a problem and you don't need PCMCIA support during the installation, you can disable PCMCIA using the <userinput>hw-detect/start_pcmcia=false</userinput> boot parameter. You can then configure PCMCIA after the installation is completed and exclude the resource range causing the problems.
nl: Van sommige erg oude laptopmodellen die door Dell gefabriceerd werden, is geweten dat ze crashen op het moment dat de detectie van PCMCIA-apparaten sommige hardware-adressen probeert aan te spreken. Andere laptops kunnen gelijkaardige problemen vertonen. Indien u een dergelijk probleem ervaart en u tijdens de installatie geen behoefte heeft aan ondersteuning voor PCMCIA, kunt u dat uitzetten met de opstartparameter <userinput>hw-detect/start_pcmcia=false</userinput>. U kunt dan na het beëindigen van de installatie de configuratie van PCMCIA uitvoeren en het systeembronnenbereik dat verantwoordelijk is voor de problemen, uitsluiten.

note: Tag: para
en: Alternatively, you can boot the installer in expert mode. You will then be asked to enter the resource range options your hardware needs. For example, if you have one of the Dell laptops mentioned above, you should enter <userinput>exclude port 0x800-0x8ff</userinput> here. There is also a list of some common resource range options in the <ulink url="http://pcmcia-cs.sourceforge.net/ftp/doc/PCMCIA-HOWTO-1.html#ss1.12">System resource settings section of the PCMCIA HOWTO</ulink>. Note that you have to omit the commas, if any, when you enter this value in the installer.
nl: In het andere geval kunt u het installatiesysteem opstarten in expertmodus. Er zal u dan gevraagd worden om de opties voor systeembronnenbereik, waaraan uw systeem behoefte heeft, op te geven. Indien u bijvoorbeeld een van de hierboven vermelde Dell-laptops heeft, zou u hier <userinput>exclude port 0x800-0x8ff</userinput> moeten opgeven. U kunt ook een lijst van gebruikelijke opties voor systeembronnenbereik vinden in het hoofdstuk <ulink url="http://pcmcia-cs.sourceforge.net/ftp/doc/PCMCIA-HOWTO-1.html#ss1.12">System resource settings</ulink> van de PCMCIA HOWTO. Merk op dat u eventuele komma's moet weglaten wanneer u deze waarde aan het installatiesysteem doorgeeft.

note: Tag: title
en: Interpreting the Kernel Startup Messages
nl: De meldingen bij het opstarten van de kernel interpreteren

note: Tag: para
en: During the boot sequence, you may see many messages in the form <computeroutput>can't find <replaceable>something</replaceable></computeroutput>, or <computeroutput><replaceable>something</replaceable> not present</computeroutput>, <computeroutput>can't initialize <replaceable>something</replaceable></computeroutput>, or even <computeroutput>this driver release depends on <replaceable>something</replaceable></computeroutput>. Most of these messages are harmless. You see them because the kernel for the installation system is built to run on computers with many different peripheral devices. Obviously, no one computer will have every possible peripheral device, so the operating system may emit a few complaints while it looks for peripherals you don't own. You may also see the system pause for a while. This happens when it is waiting for a device to respond, and that device is not present on your system. If you find the time it takes to boot the system unacceptably long, you can create a custom kernel later <phrase arch="linux-any">(see <xref linkend="kernel-baking"/>)</phrase>.
nl: Tijdens de opstartsequentie kan het gebeuren dat u verschillende meldinden ziet in de zin van <computeroutput>can't find <replaceable>iets</replaceable></computeroutput>, of <computeroutput><replaceable>iets</replaceable> not present</computeroutput>, <computeroutput>can't initialize <replaceable>iets</replaceable></computeroutput>, of zelfs <computeroutput>this driver release depends on <replaceable>iets</replaceable></computeroutput>. De meeste van dit soort meldingen zijn onschadelijk. U krijgt ze te zien omdat de kernel voor het installatiesysteem gebouwd is om uitgevoerd te kunnen worden op computers met veel verschillende randapparaten. Vanzelfsprekend zal geen enkele computer met alle mogelijke randapparatuur uitgerust zijn en dus kan het besturingssysteem enkele klachten uiten omdat het randapparaten die u niet heeft, niet kan vinden. Het kan ook zijn dat u vaststelt dat het systeem even pauzeert. Dit gebeurt wanneer het wacht op een antwoord van een apparaat dat niet op uw systeem aanwezig is. Indien u de tijd die het systeem nodig heeft, als onaanvaardbaar lang ervaart, kunt u later een aangepaste kernel maken <phrase arch="linux-any">(zie <xref linkend="kernel-baking"/>)</phrase>.

note: Tag: title
en: Reporting Installation Problems
nl: Installatieproblemen rapporteren

note: Tag: para
en: If you get through the initial boot phase but cannot complete the install, the menu option <guimenuitem>Save debug logs</guimenuitem> may be helpful. It lets you store system error logs and configuration information from the installer on a storage medium, or download them using a web browser. This information may provide clues as to what went wrong and how to fix it. If you are submitting a bug report, you may want to attach this information to the bug report.
nl: Indien u door de initiële opstartfase heen geraakt, maar de installatie niet kunt voltooien, kan de menuoptie <guimenuitem>Save debug logs</guimenuitem> (debug-logs opslaan) nuttig zijn. Het laat u toe om logs over systeemfouten en configuratie-informatie uit het installatiesysteem op een opslagmedium op te slaan of ze met een webbrowser te downloaden. Deze informatie kan aanwijzingen bevatten over wat er fout liep en hoe het gerepareerd kan worden. Indien u een bugrapport instuurt, kunt u deze informatie toevoegen aan het bugrapport.

note: Tag: para
en: Other pertinent installation messages may be found in <filename>/var/log/</filename> during the installation, and <filename>/var/log/installer/</filename> after the computer has been booted into the installed system.
nl: Andere pertinente installatiemeldingen kunt u vinden in <filename>/var/log/</filename> tijdens de installatie en in <filename>/var/log/installer/</filename> nadat de computer opgestart werd met het geïnstalleerde systeem.

note: Tag: title
en: Submitting Installation Reports
nl: Installatierapporten insturen

note: Tag: para
en: If you still have problems, please submit an installation report (in English please, whenever possible). We also encourage installation reports to be sent even if the installation is successful, so that we can get as much information as possible on the largest number of hardware configurations.
nl: Indien u problemen blijft ervaren, hebben we graag dat u een installatierapport instuurt (graag in het Engels waar mogelijk). We moedigen het insturen van installatierapporten zelfs aan als de installatie succesvol was. Op die manier kunnen we zoveel mogelijk informatie verzamelen over een zo groot mogelijk aantal hardwareconfiguraties.

note: Tag: para
en: Note that your installation report will be published in the Debian Bug Tracking System (BTS) and forwarded to a public mailing list. Make sure that you use an e-mail address that you do not mind being made public.
nl: Merk op dat uw installatierapport gepubliceerd zal worden in het Debian Bug Tracking System (BTS), het bug-opvolgingssysteem van Debian, en doorgestuurd wordt maar een publieke mailinglijst. Zorg ervoor dat u een e-mailadres gebruikt waarvan u het niet erg vindt dat het openbaar gemaakt wordt.

note: Tag: para
en: If you have a working &debian; system, the easiest way to send an installation report is to install the <classname>installation-report</classname> and <classname>reportbug</classname> packages (<command>apt install installation-report reportbug</command>), configure <classname>reportbug</classname> as explained in <xref linkend="mail-outgoing"/>, and run the command <command>reportbug installation-reports</command>.
nl: Indien u over een werkend &debian; systeem beschikt, loopt de gemakkelijkste manier om een installatierapport in te sturen via het installeren van de pakketten <classname>installation-report</classname> en <classname>reportbug</classname> (<command>apt install installation-report reportbug</command>). Configureer <classname>reportbug</classname> zoals uitgelegd wordt in <xref linkend="mail-outgoing"/> en voer het commando <command>reportbug installation-reports</command> uit.

note: Tag: para
en: Alternatively you can use this template when filling out installation reports, and file the report as a bug report against the <classname>installation-reports</classname> pseudo package, by sending it to <email>submit@bugs.debian.org</email>. <informalexample><screen>
    Package: installation-reports
    
    Boot method: &lt;How did you boot the installer? CD/DVD? USB stick? Network?&gt;
    Image version: &lt;Full URL to image you downloaded is best&gt;
    Date: &lt;Date and time of the install&gt;
    
    Machine: &lt;Description of machine (eg, IBM Thinkpad R32)&gt;
    Processor:
    Memory:
    Partitions: &lt;df -Tl will do; the raw partition table is preferred&gt;
    
    Output of lspci -knn (or lspci -nn):
    
    Base System Installation Checklist:
    [O] = OK, [E] = Error (please elaborate below), [ ] = didn't try it
    
    Initial boot:           [ ]
    Detect network card:    [ ]
    Configure network:      [ ]
    Detect media:           [ ]
    Load installer modules: [ ]
    Detect hard drives:     [ ]
    Partition hard drives:  [ ]
    Install base system:    [ ]
    Clock/timezone setup:   [ ]
    User/password setup:    [ ]
    Install tasks:          [ ]
    Install boot loader:    [ ]
    Overall install:        [ ]
    
    Comments/Problems:
    
    &lt;Description of the install, in prose, and any thoughts, comments
          and ideas you had during the initial install.&gt;
    
    Please make sure that any installation logs that you think would
    be useful are attached to this report. (You can find them in the installer
    system in /var/log/ and later on the installed system under
    /var/log/installer.) Please compress large files using gzip.
    
    </screen></informalexample> In the bug report, describe what the problem is, including the last visible kernel messages in the event of a kernel hang. Describe the steps that you did which brought the system into the problem state.
nl: Een andere mogelijkheid is om dit model te gebruiken bij het opstellen van het installatierapport en het verslag als een bugrapport over het pseudo-pakket<classname>installation-reports</classname> in te sturen naar <email>submit@bugs.debian.org</email>.
    Noot van het Nederlandse vertaalteam van Debian: aangezien Debian een wereldwijd project is, wordt in de interne communicatie hoofdzakelijk de Engelse taal gehanteerd. Mocht u dit als een drempel ervaren, dan kunt u daarbij misschien hulp vragen op de mailinglijst van de Nederlandstalige gebruikersgemeenschap van debian: <email>debian-user-dutch@lists.debian.org</email>. <informalexample><screen>
    Package: installation-reports
    (Pakket: installation-reports)
    
    Boot method: &lt;How did you boot the installer? CD/DVD? USB stick? Network?&gt;
    (Opstartmethode: &lt;Hoe startte u het installatiesysteem? CD/DVD? USB-stick? Netwerk?&gt;)
    Image version: &lt;Full URL to image you downloaded is best&gt;
    (Image-versie: &lt;Bij voorkeur de volledige URL van het gedownloade image&gt;)
    Date: &lt;Date and time of the install&gt;
    (Datum: &lt;Datum en tijd van de installatie&gt;)
    
    Machine: &lt;Description of machine (eg, IBM Thinkpad R32)&gt;
    (Computer:&lt;Beschrijving van de machine (bijv. IBM Thinkpad R32)&gt;)
    Processor:
    (Processor:)
    Memory:
    (Geheugen:)
    Partitions: &lt;df -Tl will do; the raw partition table is preferred&gt;
    (Partities: &lt;df -Tl is bruikbaar; de ruwe partitietabel geniet de voorkeur&gt;)
    
    Output of lspci -knn (or lspci -nn):
    (Uitvoer van lspci -knn (of lspci -nn):)
    
    Base System Installation Checklist:
    (Checklist bij de installatie van het basissysteem:)
    [O] = OK, [E] = Error (please elaborate below), [ ] = didn't try it
    ([O] = OK, [E] = Fout (geef hieronder wat toelichting), [ ] = niet geprobeerd)
    
    Initial boot (aanvankelijke opstart):                 [ ]
    Detect network card (herkennen netwerkkaart           [ ]
    Configure network (netwerkconfiguratie):              [ ]
    Detect media (media herkennen):                       [ ]
    Load installer modules (installatiemodules laden):    [ ]
    Detect hard drives (herkennen harde schijven):        [ ]
    Partition hard drives (indelen harde schijven):       [ ]
    Install base system (basissysteem installeren):       [ ]
    Clock/timezone setup (instellen klok/tijdzone):       [ ]
    User/password setup (gebruiker/wachtwoord instellen): [ ]
    Install tasks (taken installeren):                    [ ]
    Install boot loader (bootloader installeren):         [ ]
    Overall install (de globale installatie):             [ ]
    
    Comments/Problems (commentaar/problemen):
    
    &lt;Description of the install, in prose, and any thoughts, comments
          and ideas you had during the initial install.&gt;
    (&lt;Beschrijf de installatie in gewone woorden en vermeld bedenkingen
       , commentaar en ideeën die u tijdens de installatie had.&gt;)
    
    Please make sure that any installation logs that you think would
    be useful are attached to this report. (You can find them in the installer
    system in /var/log/ and later on the installed system under
    /var/log/installer.) Please compress large files using gzip.
    (Zorg ervoor om alle installatielogboeken die u nuttig acht
    bij dit rapport te voegen. (U kunt ze vinden in het
     installatiesysteem in /var/log/ en later op het geïnstalleerde
     systeem onder /var/log/installer.) Comprimeer grote bestanden met gzip.
    </screen></informalexample> Beschrijf in het bugrapport wat het probleem is, vermeld ook de laatste zichtbare meldingen van de kernel als het een vastlopen van de kernel betreft. Beschrijf de verschillende stappen die u ondernam en die tot het probleem op het systeem geleid hebben.
